Spomenici i spomen-obilježja na području opštine/grada će trajno obilježiti značajne događaje i datume iz bogate istorije srpskog naroda, zadržati sjećanja na istaknute ličnosti oslobodilačkih ratova, njegovanje kulturne i istorijske tradicije i čast poginulim pripadnicima srpske vojske u oslobodilačkim ratovima do 1918. godine, učesnici u antifašističkoj borbi u Drugom svjetskom ratu i veterani odbrane Otadžbinskog rata Republike srpske, kao i civilne žrtve rata.
Uključivanje spomenika i spomen-obilježja u trenutnom razvoju grada, je jedan od najboljih načina zaštite, održavanja i njihove izgradnje. Oni su stalni, kao svjedočanstvo o ljudskoj istoriji, prenosi predaka vrijednosti kulturne baštine i istorijskih ljudi na ovim prostorima. Zaštita, održavanje i izgradnju spomenika i spomen-obilježja su regulisane zakonom RS o spomenicima i spomen-obilježjima u oslobodilačkim ratovima, koju je usvojila Narodna skupština Republike Srpske na sjednici održanoj 2.11.2011. godine.
U gradu Prnjavor je do sada je izgrađeno 167 spomenik i spomen-obilježje u lokalnim zajednicama opštine Prnjavor koji su nastali u razdoblju od druge polovine do kraja dvadesetog stoljeća i početkom XXI stoljeća:
Prema raspoloživim podacima bojno stanje jedinice „Vukova sa Vučijaka“ u VRS bilo oko 665 raspoređenih boraca ili 58% više u odnosu na broj u formaciji: u 1.lpbr Prnjavor, 27.mtbr 1.KK i 1.bvp 1.KK, kao i 6 pripadnika u SJB Prnjavor.
Komanda jedinice „Vukova sa Vučijaka“ koristila je ratnu formaciju pješadijskog bataljona od 422 pripadnika, brigade lakog tipa sa pov i pratećim vodom sa pozadinskim obezbjeđenjem pridodatoj brigadi.
U sastavu JNA i TO bilo raspoređeno 217 pripadnika (329.okbr JA i 327.mtbr JA; TO Okučani i Prnjavor), prošlo kroz jedinice 402 borca. U jedinicu je pojedinačno bilo oko 723 boraca, bez dupliranja vojnih pošta. Prošlo kroz ratne jedinice VRS preko 1000 pripadnika Vukova.
Učestvovala je u borbama na 22 opštine- ratišta i imala gubitke od 289 pripadnika na svim ratištima, 48 poginulih i umrlih.
Broj 6.IV 1993.str.1i8Broj 7.maj 1993. str 727.mtb maj 1993.
1. i 3.mtb 27.mtbr Derventa 1.KK VRS na Bratunačkom ratištu, Istočna Bosna
Na ratištu Loznica i Kravica u opštini Bratunac učestvovali su ratne jedinice 1. i 3.mtb 27. motorizovane brigade 1. KK VRS . U borbama u rejonu brda Kunjarac u borbama za bazen, dana 16.12.1992. godine, poginuo je vojnik Knežević Željko, iz Smrtića, opština Prnjavor, pripadnik izviđačke jedinice Jude iz 1.mtb, a jedan pripadnik je ranjen. Drugi poginuli borac 1.mtb Marić Stanoje iz Štrbaca, poginuo 22.12.1992. godine u Pobrđe, Zalužje.
Zalužje
Crkve Svetog proroka Ilije BjelovacBjelovac, spomen sobaBjelovac Bjelovac , osnovna školaBjelovac, brdo KunjaracZalužje, brdo Kunjarac1993- 6 str.10b
Brojni su pakleni i krvavi ratni dani, nerospavane noći. Poruke vojnika, plač civilnog stanovništva, koje nevino strada i stravične slike, koje nikada iz oka i mašte neće otići. Ponijela ih je i sa ratišta u Bratuncu kada je decembra 1992. godine vidjela masakriranih 109 srpskih duša, Djece, djevojaka, žena i staraca kojima su na zverski način živote ugasili Alijini bojovnici. Kada ie trebalo krenuti u cičoj zimi na najteže ratište u Bratunac i nije oklijevala. Tu je bila dobrovoiljac, jer nisam htjela da napustim svoju jedinicu, u kojoj je i moj brat. Desimir. Bilo mi je teško bez Zijade, jer je ona morala da ostane u našem sanitetu u Posavini. Tu cuču zimu, a još teže, paklene borbe, koje smo vodili se neprijateljskim snagama u području Bratunca i Srebrenice. Nikada neću zaboraviti koliko zlo može da proizvede ljudski rod nikada nisam mogla naslućivati. ali sem se na grozotama uvjerila. Gledela sam izmasakrirana tijela djece,djevojaka, starica i staraca. Užas je to što im je uređeno. a urađen o je samo što su Srbi. Meni doktoru Borisu Božiću iz Banje Luke i drugima u bijelim mantilima stala je duša Samo smo se nemo gledali. (Naš zavičaj Prnjavor, juni 1993. str 10 i Ženske duše, Nedelhjko Sančanin, Banja Luka 2001. str 47-48)
Predsjednik Republike Srpske Siniša Karan povodom Vidovdana – krsne slave Vojske Republike Srpske odlikovao je, za zasluge stečene u stvaranju, odbrani i oslobođenju Republike Srpske, kao i za priznati javni rad i lične rezultate kojim se doprinosi društveno-političkom razvoju što dovodi do opšte afirmacije Republike Srpske:
Ordenom Karađorđeve zvijezde Republike Srpske I reda
Župljanin Slobodana iz Banja Luke, predsjednika Organizacije starješina Vojske Republike Srpske i ratnog komandanta;
Ordenom Karađorđeve zvijezde Republike Srpske II reda
General-potpukovnika Milanović Jovana iz Beograda;
Pukovnika Šmitran Radovana iz Prijedora;
Ordenom Karađorđeve zvijezde Republike Srpske III reda
2. sembersku laku pješadijsku brigadu Vojske Republike Srpske;
Ordenom Miloša Obilića
Potpukovnika Rikić Milana iz Bijeljine;
Medaljom Petra Mrkonjića
14. hercegovačku laku pješadijsku brigadu Vojske Republike Srpske;
Medaljom zasluga za narod
Poručnika Lazić Radu iz Banja Luke;
Papić Čedu, dobrovoljca iz Republike Srbije;
Komnenić Mirka iz Trebinja, posthumno;
12 dobrovoljca iz Republike Srbije, posthumno;
Zlatnom medaljom za hrabrost
Mrkonjić Milivoja iz Bijeljine, borca Vojske Republike Srpske.
Odlikovanja Republike Srpske su jedan od atributa državnosti ustanovljena odlukom Narodne skupštine Republike Srpske 25. aprila 1993. godine.
„Kao znak priznanja za djela i rad koja zaslužuju opšte poštovanje i isticanje, Ordeni Republike Srpske predstavljaju javnu nagradu kojom Srpska izražava zahvalnost zaslužnima za njihova hrabra djela, dostignuća, požrtvovanje i lojalnost.
Danas, povodom Vidovdana, dana koji u našoj istoriji predstavlja sinonim za velika stradanja srpskog naroda, ali i izvojevane pobjede, kao predsjednik Republike Srpske u skladu sa svojim ustavnim i zakonskim ovlašćenjima i nadležnostima dodjeljujem odlikovanja za izuzetne zasluge prema Republici Srpskoj“, naglasio je predsjednik Republike Srpske.
Predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik, povodom Vidovdana – krsne slave Vojske Republike Srpske, odlikovao je:50 boraca posthumno MEDALjOM ZASLUGA ZA NAROD za zasluge stečene u borbi protiv neprijatelja, kao i doprinos u stvaranju, odbrani i oslobođenju Republike. Nema podataka za Prnjavorsku brigadu.
30.9.2019.
Prema vojnim poštama VRS odlikovano je 603 pripadnika VRS sa naše opštine. Najviše je odlikovano pripadnika iz prnjavorske brigade, njih 310 i 173 odlikovanih pripadnika iz derventske 27.mtbr:
Odlikovanja u 1.lpbr Prnjavor 51%
Naziv odlikovanja borca
Svega
%
1
2
4
5
7
8
9
Krst milosrđa
4
0,66%
3
1
Medalja heroja Milana Tepića
9
1,49%
2
2
4
1
Medalja Petra Mrkonjića
1
0,17%
1
Medalja za vojne zasluge
12
1,99%
5
5
1
Medalja za vojničke vrline
13
2,16%
5
3
2
3
Medalja zasluga za narod
224
37,15%
3
1
199
12
5
3
Orden karađorđeve zvijezde Republike Srpske III reda
14. pozadinska baza je bila pozadinska jedinica u sastavu GŠVRS, dok je pozadinski bataljon bio u sastavu 1.KKorpusa VRS. Sjedište baze bilo je u Banja Luci. kasarna „Kozara“. Transformisana je 1992. godine od 993. pozadinske baze 5.K JNA, a 1998. u logističku bazu.
Istorija
U toku samog formiranja 1.KK Vojske Republike Srpske, paralelno su formirani i elementi logističke podrške. Tokom izvlačenja jedinica JNA iz bivših republika SFRJ prvenstveno iz Hrvatske, Slovenije zadržana je izvjesne količina ratnog materijala, motornih vozila, hrane, municije i goriva. Sve je to trebalo na neki način uskladištiti, evidentirati i distribuirati shodno potrebama novoformiranih jedinica Korpusa. Upravo, zbog novonastalih potreba naređeno je da se formira 14. pozadinska baza od elemenata pozadinske i baze JNA. Formacijsko brojno stanje baze iznosilo je 234 pripadnika što je bilo realno u odnosu na objektivne ljudske i ostale materijalne resurse Krajine. Stvarna popunjenost logističke baze u toku cjelokupnog ratnog perioda kretala se oko 50% Put snabdijevanja i transporta materijalno-tehničkih sredstava je išao uglavnom iz Srbije i Crne Gore. Zbog presječenosti glavnih putnih komunikacija kroz novonapravljene šumske i planinske puteve, blizu borbenih linija snadvijevanje je bilo otežano.
Služenjem parastosa u Crkvi „Svetih velikomučenika jasenovačkih“ u banjalučkoj kasarni „Kozara“ i polaganjem vijenaca na spomen-ploču poginulim borcima i kod muzeja 1. korpusa VRS, obilјežen je Dan Prvog i Drugog krajiškog korpusa Vojske Republike Srpske.
1. krajiški korpus sa sjedištem u Banjoj Luci bio je najveći korpus Vojske Republike Srpske sa operativnom zonom na području Bosanske Krajine i odbrani koridora u Posavini.
Infrastrukturu i većinu borbenih sredstava naslijedio je od 5. korpusa JNA nakom povlačenja nekadašnje federalne armije iz Bosne i Hercegovine u maju 1992. godine. Sastava:
komanda korpusa
ič
radio-izviđački vod
komandan stana
čABHO
5.bv
5.bvp
10.pd (Dubica)
30.pb (Drvar)
16.pmtbr
343.mtbr
2.pbr
5.pbr
122.lpbr
46 pbr
5.map
5.mpoap
329.okbr
293.inžp
5.lap PVO
188.pontb
993. PoB
5.snb
VMC Banja Luka
dobrovoljački bataljon
1.KK VRS formiran je 1.6.1992. godine, a 2.KK VRS 2.6.1992. godine
Dan Prvog i Drugog krajiškog korpusa je dan kada se obilježava uspomena na sve operativne sastave koji su djelovali u okviru Vojske Republike Srpske tokom proteklog rata.
Prvi krajiški korpus tokom rata je imao oko 125.000 boraca, od kojih je oko 9.000 poginulo, a 22.778 je ranjeno. Korpus je držao front u dužini od 1.160 kilometara, a popunjavao se sa teritorije 28 opština.
Sa područja grada Prnjavor u 1.korpus VRS mobilisano je i raspoređeno preko 9.140 boraca, a u Drugom korpusu VRS bilo rapoređeno 443 borca.
BANjALUKA – U Talićima u Piskavici kod Banjaluke obilježavaju se 23 godine od smrti generala-pukovnika Momira Talića, komandanta Prvog krajiškog korpusa i nekadašnjeg načelnika Generalštaba Vojske Republike Srpske.
1.12.1994. godine
ZA PRVI BROJ GLASA BORCA, GENERAL-POTPUKOVNIK MOMIR TALIĆ, KOMANDANT PRVOG KRAJIŠKOG KORPUSA VRS O BORCIMA PRNјAVORSKE BRIGADE, SA UVAŽAVANјEM ISTIČE
RAME UZ RAME, ŠESNAESTA I PRNJAVORSKA
Na ratni put 1.lpbr Prnjavor od mobilizacije 18.9.1991. godine- ZAP. SLAVONIJA 13.10.91. – PRNјAVOR 29.5.92 – CER 8.6.92 – MODRIČA 25.6.92 – ODžAK 14.7.92 – OBODNI KANAL 25.7.92-BROD 6.10.92. – JAJCE 25.10.92. – TESLIĆ 11.117.92 – DOBOJ 4.12.92 – OZREN 23.12.92 – BRČKO 3.2.93 BENKOVAC 3.10.93 – DOBOJ (STANOVI) 8.2.94 – TESLIĆ (CRNA RIJEKA) 9.3.94 DOBOJ (POTOČANI) 22.3.94 – OZREN (G.BRIJESNICA) 17 (23). 6.94., general Talić za prvi broj Glasa borca 1.lpbr kaže:
Bez uvrede za druge, Prnjavorska laka je uz Šesnaestu brigadu. Izgubiće i to što ima svako ko sanja o pobjedi nad srpskim narodom i njegovom vojskom. Prnjavor je sebe branio na distanci – u Derventi, Zapadnoj Slavoniji, na Ozrenu, u Sjevernoj Dalmaciji. Do sada njegova brigada nije imala ni jedan kiks. Izuzetna saradnja opštinske vlasti i boraca Prve prnjavorske lake. U komandi korpusa spokojni, jer im je ova brigada od početka rata zadavala najmanju brigu.
Na Dan VRS 12.5.2012. godine, otvorena je stalna izložba eksponata naoružanja koje je koristila TO i Vojska Republike Srpske u odbrani teritorija i srpskog naroda u RS i RSK.
TO opštine Prnjavor, a kasnije i 1.lpbr bila je naoružana sredstvima za blisku POB ( BsT, B-1), za podršku pješadije sa minobacačima, i pridodatim baterijama haubica 122mm, 105mm, vod tenkova, pragama, SO 57/2..
