Starješine VRS

Brojne starješine VRS sa područja Grada Prnjavor  u stvaranju i odbrani Republike Srpske tokom Odbrambeno-otadžbinskog rata

Palačkovci, 2003.

I sam sam, kao mnogi drugi srpski patrioti, krenuo u ovaj rat da branim narod, porodicu, ognjište, punog srca i duše, da činim ono što predstavlja najveću obavezu i čast za svakog rodoljuba, a posebno za oficira. Otišao sam pun ideala za dobro srpskog naroda, a u ratu i poslije njega slobodan sam da istaknem da su mnogi te ideale zloupotrebili i kao „ljudi“, a da negovorimo koliko su prekršili Ustav i zakone. Zašto…?[1]

ispred Spomen crkve na Vučijaku

Riječi koje mogu u potpunosti da se odnose i na naše starješine sa područja Grada Prnjavor: vojnike, podoficire i oficire na komandnim dužnostima od komandira voda do komandanta brigade.

Inače, starješina VRS je  vojno lice koje komanduje ili rukovodi jedinicom-ustanovom. Dužnost vojnih starješina u VRS vrše vojna lica koja imaju odgovarajući čin, a u rati i vojno lice koje nema čin, a tada ima zvanje prema dužnosti koju obavlja (komandir, komandant, načelnik i dr)[2]

Nazivi osnovnih dužnosti oficira rodova:[3]

  • pješadije : komandir voda (streljačkog, minobacačkog, protivoklopnog, vod za podršku (prateći), izviđački vod i vod vojne policije) i komandir čete. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31101, 31102, 31103, 31107, 31109.
  • artiljerija:  komandir voda (komandir voda za podršku,za protivoklopnu borbu, komandno-izviđačkog i računarskog voda) i komandir čete. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31201, 31202, 31204, 31206, 31207, 31209, 31211, 31215 i 31220.
  • OMJ: komandir voda (komandir tenkovskog, mehanizovanog i izviđačćkog voda ) i komandir čete. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31401, 31402, 31403, 31404.
  • inžinjerija; komandir voda (komandir pionirskog, putnog, mostnog, maskirnog, inžinjerijskog, amfibijskog i izviđačkog voda ) i komandir čete. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31701, 31702.
  • avijacija: pilot: komandir avijacijskog odjeljenja; komandir čete za obradu podataka izviđanja iz vazduha. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31503, 31506, 31538 i 38503.
  • ARJ PVD: komandir odjeljanja, komandir voda (topovskog, raketnog i komandnog), komandir baterije, pomoćnik komandanta za logistiku, zamjenik komandanta. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31301, 31302, 31310, 31311, 31326, 31327.
  • veza: komandir voda (komandir voda veze, komandir SCV i SČV ) i komandir čete. Formacijski elementi- činovi: potporučnik, poručnik, kapetan, kapetan 1 klase. Vojnoevidencione specijalnosti (VES): 31801, 31805, 31828.

Prema dosad prikupljenim podacima sa područja grada u proteklom Otadžbinsko- odbrambenom ratu RS od 1991. do 1996. godine, na raznim starješinskim dužnosti, od komandira samostalnog odjeljenja do komandanta brigade, prošlo je 2.051 starješina u 118 vojnih pošta JNA, TO , MUP, SOiO i VRS.

Komandne duznosti Svega  1991. 1992. 1993. 1994. 1995. 1996.
komandant brigade 6 1 4       1
zamjenik komandanta brigade-NŠ 3   2   1    
pomoćnik komandanta brigade 70 3 38 5 10 8 6
komandant bataljona 60 5 30 8 5 8 4
zamjenik komandanta bataljona 51 5 15 9 9 8 5
pomoćnik komandanta bataljona 136 8 61 17 18 19 13
komandir čete 285 20 147 31 35 33 19
zamjenik komandira čete 148 4 71 21 22 14 16
komandir voda 868 47 432 110 109 98 72
zamjenik komandira voda 80 2 40 10 16 6 6
referenti 174 7 97 18 22 14 16
četne/baterijske starješine 108 3 48 16 14 16 11
komandir samostalnog odjeljenja 62 7 29 4 10 6 6
Ukupno 2.051 112 1.014 249 271 230 175

 

 

U prvoj godini rata na starješniske dužnosti prošlo je 112 boraca. Stvaranjem VRS, najviše u 1992. godine 1.014 boraca prošlo kroz starješinske dužnosti.

za stvaranje Republike Srpske, Grad Prnjavor je mobilisao i na prvom rasporedu imao 9.800 vojnih obveznika.[1], sa 2023. godini evidentirano je sa statusom  5808 kategorisanih boraca, dok je ativnih je 4398 . RVI je evidentirano 994 .

1.015 boraca je bilo na starješinskim dužnostima u toku rata. U VRS 931, a prošli kroz starješinske dužnosti 1.653 borca.

Mobilizacijskom razrezu brojno stanje oficira sa područja opštine raspoređeni u OS JNA i TO 1991. godine popunjen je sa 82 i 120 podoficira.

Prema nekim podacima brojno stanje oficira na opštini Prnjavor iznosi 308 lica ili 4% u odnosu na broj rezervnih oficira u VRS krajem 1995. godine: domicili 269, raseljeni 31 i izbjegli 8

  • pukovnik 2
  • potpukovnik 5
  • major 31
  • kapetan 1 klase 15
  • kapetan 45
  • poručnik 136, i
  • potporučnik 40,
  • broj podoficira 670 ili  5% u odnosu na broj rezervnih podoficira u VRS, i još 51 sa neodgovarajućim VES-om. Odstalo do oko 8.000 boraca sa područja opštine bilo je raspoređeno u vojnike.

Uprava GŠ VRS za OMP da je  brojno stanje, krajem 1995. godine, rezervnih oficira iznosi 7. 556 i podoficira 14.487 u VRS. Ukupan broj mobilisanih u VRS iznosio je 206.187 ili 77% (Zbornik OSVRS , Banja Luka, 2018. str.89)

Prema rasporedu brojno stanje oficira na kraju rata sa područja Grada Prnjavor bilo je 308 oficira VRS:

  • VRS 235
  • JNA 4
  • TO 12
  • MUP 6
  • PVL  21
  • radna obaveza 3
  • bez rasporeda 26

Prema prikupljenim podacima iz ratnih jedinica veliki broj je odlikovanih oficira i podoficira, oko 153 i oko 72 nagrađenih. Poginulih starješina u činu oficira i podoficira bilo je oko 48. U VRS ostalo je oko 26 AVL. Neki podaci govore da oko 150 oficira i podoficira imaju status RVI. Ne raspolažemo sa podacima oko kategorizacije boraca za oficire i podoficire. Poslije rata neki podaci govore da je umrlo oko 159 podoficira i oficira.

Starješina u VRS je i lice koje ima čin u rasponu od vodnika do generala. Njih čine oficiri i podoficiri koji su bili pripadnici JNA ili su u vojnim školama u Saveznoj Republici Jugoslaviji i u JNA  i u Republici Srpskoj osposobljavani za starešinski kadar. Viši nivoi školovanja nisu praktikovani zbog toga „što je rat najbolja škola“.
U toku rata, bili su izloženi velikim opterećenjima, socijalnim problemima, pogibijama i neodgovarajućim tretmanom organa vlasti koji su ponekad slično delovali kao i u Sloveniji i Hrvatskoj.

Starešine VRS bili su neposredni učesnici borbenih dejstava i ličnim primerom pokušali da deluju na svoju vojsku.(Zbornik OSVRS, str.81)

Pregled komandnih dužnosti prema kategoriji  starješine:

Komandne duznosti svega      % vojnici    podficiri    oficiri
komandant brigade 6 0,29% 6
zamjenik komandanta brigade-NŠ 3 0,15% 3
pomoćnik komandanta brigade 70 3,41% 5 6 59
komandant bataljona 60 2,93% 2 1 57
zamjenik komandanta bataljona 51 2,49% 1 6 44
pomoćnik komandanta bataljona 136 6,63% 9 36 91
komandir čete 285 13,90% 44 103 138
zamjenik komandira čete 148 7,22% 39 69 40
komandir voda 868 42,32% 281 464 123
zamjenik komandira voda 80 3,90% 46 30 4
referenti 174 8,48% 40 86 48
četne/baterijske starješine 108 5,27% 45 59 4
komandir samostalnog odjeljenja 62 3,02% 17 38 7
Ukupno 2.051 100,00% 529 898 624

 

 

 

 

Na starješinske dućnosti bilo je postavljeno 30% oficira i više 44% podoficira, i nešto manje vojnika.

Pregled brojnog stanja starješina prema komandnim dužnostima:

Motajica 2020.

Na komandnim dužnostima u toku rata u VRS bilo je postavljeno 947 starješina svih kategorija vojnih lica i stanovništva sa opštine, dok je 1.952 starješina prošlo kroz starješinske dužnosti (prikazane sve dužnosti kroz koje je prošao starješina)

Brojno stanje starješina na komandnim dužnostima bilo je u periodu mobilizacije 1991. godine sa 83 postavljenja i najviše u periodu formiranju VRS u ljeto 1992. godine sa 528 postavljenja, a kasnije je bilo smanjenje i kod prefomacija jedinica VRS u 1996. godini.

Na prijmer dužnosti komamndira četa prema zadnjem postavljenu vršili su 12 vojnika na komandimi dužnostima, 1 kao vojnik, 2 u kategoriji podoficira i 9 u kategoriji oficira. Dužnosti komadanata brigade vršilo je 5 oficira.

Značajno je istaći da je veliki broj starješina već bio postavljen na starješinske dužnosti u ratnim jedinicama prije rata i osposobljen za obavljanje komandirske dužnosti.

U toku rata preko 95% činili su rezervne vojne starješine. I ovih 5% aktivnih starješina su starješine koje su upućeni iz vlastitih ratnih jedinica u CVŠ „Rajko Balać“ Banja Luka.

13 oficira i podoficira u toku rata nije imalo ili nije bilo postavljeno na starješinske dužnosti u svojim ratnim jedinicama. Kod manjeg broja starješina u početnom periodu rata bilo je odbijanje komandinh dužnosti u ratnim jedinicama u kojima su bili raspoređeni, ali je to kasnije otklonjeno.

Pregled brojnog stanja starješina prema kategoriji koji su prošli komandirske dužnosti u toku rata:

Grupa Komandne duznosti Svega  1991. 1992. 1993. 1994. 1995. 1996.
oficiri komandant brigade 6 1 4       1
oficiri zamjenik komandanta brigade-NŠ 3   2   1    
vojnici pomoćnik komandanta brigade 5   2 1 1 1  
podof pomoćnik komandanta brigade 6   2   2 1 1
oficiri pomoćnik komandanta brigade 59 3 34 4 7 6 5
vojnici komandant bataljona 2   2        
podof komandant bataljona 1   1        
oficiri komandant bataljona 57 5 27 8 5 8 4
vojnici zamjenik komandanta bataljona 1   1        
podof zamjenik komandanta bataljona 6   2 1 1 2  
oficiri zamjenik komandanta bataljona 44 5 12 8 8 6 5
vojnici pomoćnik komandanta bataljona 9   5 2 1 1  
podof pomoćnik komandanta bataljona 36   16 7 8 2 3
oficiri pomoćnik komandanta bataljona 91 8 40 8 9 16 10
vojnici komandir čete 44 3 19 7 5 8 2
podof komandir čete 103 4 58 14 10 12 5
oficiri komandir čete 138 13 70 10 20 13 12
vojnici zamjenik komandira čete 39 1 20 8 6 3 1
podof zamjenik komandira čete 69   35 8 12 4 10
oficiri zamjenik komandira čete 40 3 16 5 4 7 5
vojnici komandir voda 281 5 117 45 45 53 16
podof komandir voda 464 23 259 48 55 38 41
oficiri komandir voda 123 19 56 17 9 7 15
vojnici zamjenik komandira voda 46 1 26 6 10 1 2
podof zamjenik komandira voda 30   13 3 6 5 3
oficiri zamjenik komandira voda 4 1 1 1     1
vojnici referenti 40   20 5 7 4 4
podof referenti 86 4 48 7 11 7 9
oficiri referenti 48 3 29 6 4 3 3
vojnici četne/baterijske starješine 45 2 17 7 10 6 3
podof četne/baterijske starješine 59 1 30 9 4 7 8
oficiri četne/baterijske starješine 4   1     3  
vojnici komandir samostalnog odjeljenja 17 2 10   1 3 1
podof komandir samostalnog odjeljenja 38 5 15 4 6 3 5
oficiri komandir samostalnog odjeljenja 7   4   3    
  Ukupno 2.051 112 1.014 249 271 230 175

Na primjer brojčano su prikazani sve moje dužnosti od komadira čete, pomoćnika k-danta bataljona, komandanta bataljona, NŠ brigade i pomoćnika komandanta pbr.

Pregled starješinskih dužnosti u VRS prema kategoriji borca

Komandne duznosti svega    % vojnici    podoficiri    oficiri
komandant brigade 5 0,30%     5
zamjenik komandanta brigade-NŠ 3 0,18%     3
pomoćnik komandanta brigade 56 3,39% 5 6 45
komandant bataljona 46 2,78% 1 1 44
zamjenik komandanta bataljona 39 2,36% 1 5 33
pomoćnik komandanta bataljona 113 6,84% 8 32 73
komandir čete 210 12,70% 34 83 93
zamjenik komandira čete 122 7,38% 36 57 29
komandir voda 721 43,62% 248 386 87
zamjenik komandira voda 62 3,75% 37 22 3
referenti 140 8,47% 35 70 35
četne/baterijske starješine 94 5,69% 41 50 3
komandir samostalnog odjeljenja 42 2,54% 12 26 4
Ukupno 1.653 100,00% 458 738 457

Vojnika na starješinskim dužnostima  zastupljeno je više za jedan u odnosu na oficire, dok je podoficira 45%.

Pregled starješinskih dužnosti u VRS prema činu:

Komandne duznosti svega % 10 11 12 13 14 21 22 23 24 25 26 31 32 33 34 41 42 43
komandant brigade 5 0,3 1 3 1
zamjenik komandanta brigade-NŠ 3 0,2 2 1
pomoćnik komandanta brigade 56 3 4 2 1 2 1 1 9 8 8 11 8 1
komandant bataljona 46 3 1 1 6 8 12 13 5
zamjenik komandanta bataljona 39 2 1 5 1 8 4 6 11 3
pomoćnik komandanta bataljona 113 7 7 1 16 1 11 4 3 1 13 12 17 26 1
komandir čete 210 13 25 9 1 32 9 28 6 20 37 21 8 12 2
zamjenik komandira čete 122 7 15 6 12 2 26 7 20 4 7 9 9 4 1
komandir voda 721 44 170 9 58 17 236 33 86 30 19 28 17 8 10
zamjenik komandira voda 62 4 23 2 8 2 13 5 5 1 1 1 1
referenti 140 8 23 1 6 2 33 8 29 2 4 11 8 5 8
četne/baterijske starješine 94 6 24 1 6 8 2 34 4 9 3 3
komandir samostalnog odjeljenja 42 3 8 1 2 3 12 2 10 1 1 1 1
Ukupno 1653 % 124

10- vojnik na komandnoj dužnosti, 11-14 vojnički činovi, od 21 – vodnik ,početni čin podoficira, a od 31 potporučnik, početni čin oficira, 41-major, 42 – potpukovnik i 43- pukovnik VRS.

Brojno stanje  starješina VRS prema kategoriji vojnih lica:

Bez čina  podoficiri  oficiri svega     %
328 328 34,64%
418 418 44,14%
201 201 21,22%
328 418 201 947 100,00%

Na starješinske dužnosti u toku rata bilo je postavljeno  418 podoficira ili 44% i 201 oficira ili 21% i 328 ili 35% starješina bez čina što je zadovoljavalo formacijske dužnosti u izvršavanju borbenih zadataka ratnih jedinica.

Brojno stanje starješina prema polu:

Komandne duznosti svega     % muški  ženski
komandant brigade 5 0,30% 5  
zamjenik komandanta brigade-NŠ 3 0,18% 3  
pomoćnik komandanta brigade 56 3,39% 54 2
komandant bataljona 46 2,78% 46  
zamjenik komandanta bataljona 39 2,36% 39  
pomoćnik komandanta bataljona 113 6,84% 112 1
komandir čete 210 12,70% 210  
zamjenik komandira čete 122 7,38% 122  
komandir voda 721 43,62% 721  
zamjenik komandira voda 62 3,75% 62  
referenti 140 8,47% 131 9
četne/baterijske starješine 94 5,69% 93 1
komandir samostalnog odjeljenja 42 2,54% 42  
Ukupno 1.653 100,00% 1.640 13

Starješine ženskog pola obuhvataju 0,78% i vršile su dužnosti najviše u sanitetskoj službi i kao administrativna lica u komandama brigade i bataljona.

Muškaraca je bilo 937 ili 99%,  a žena 10 ili 1% (vojnika 5, podoficira 4 i 1 oficir) na štabskim poslovima u komandama viših jedinica.

Prosjek starosti starješina iznosio je 35 godina, najmlađi sa 18 i najstariji sa 64 godina starosti.

Prema nacionalnosti starješinskog kadra stanje je:

vojnici   podoficiri   oficiri   svega % Narodnost
318 405 183 906 95,67% Srbi
2 2 0,21% Hrvati
1 3 3 7 0,74% Muslimani
8 7 9 24 2,53% Ukrajinci
1 1 0,11% Poljaci
1 2 3 0,32% Čersi
1 1 0,11% Crnogorci
2 1 3 0,32% Italijani
328 418 201 947 100,00% Ukupno

U VRS:

Nacionalnost   svega      %
Srbi 1590 96,19%
Hrvati 1 0,06%
Muslimani 6 0,36%
Ukrajinci 40 2,42%
Poljaci 1 0,06%
Česi 10 0,60%
Crnogorci 3 0,18%
Italijani 2 0,12%


Prema kategoriji stanovništva:

vojnici    podoficiri     oficiri     svega     % stanovništvo
280 371 176 827 87,33% domicilno
45 44 21 110 11,62% raseljeno
3 3 4 10 1,06% izbjeglice
328 418 201 947 100,00%

Prema starosnom dobu starješina u VRS

Starješine po starosnim grupama

Prema ličnom statusu starješine na kraju rata:

vojnici  podoficiri  oficiri svega % status
32 18 13 63 6,65% bez statusa
195 232 115 542 57,23% kategorisani borac
59 98 28 185 19,54% RVI
3 3 0,32% RVI MUPO-aRS
11 18 9 38 4,01% Poginuli
1 1 2 0,21% Nestali
2 1 1 4 0,42% Umrli
12 40 24 76 8,03% Umrli poslije rata
2 1 5 8 0,84% odselili
8 3 4 15 1,58% ranjavani bez kategorije
1 1 0,11% povrijeđeni bez kategorije
2 6 2 10 1,06% bolesni bez kategorije
328 418 201 947 100,00%

Prema rasporedu starješina u ratu:

vojnici podoficiri  oficiri svega % raspored
280 378 175 833 87,96% VRS
2 2 0,21% JNA
37 32 17 86 9,08% TO
3 3 0,32% COiO
11 3 14 1,48% MUP
1 1 0,11% radna obaveza
4 4 8 0,84% PVL
328 418 201 947 100,00%

Pregled podoficira i oficira raspoređenih u VRS:

vojnici    podoficiri    oficiri svega     % ratna jedinica
36 31 21 88 9,29% 1.KK
18 21 10 49 5,17% 2.KK
1 1 2 0,21% 3.IBK
1 1 2 0,21% 5. RK
2 5 2 9 0,95% 7.HK
1 2 3 0,32% VIPVO
3 1 4 0,42% MUP
36 72 31 139 14,68% TO
4 13 6 23 2,43% JEDINICE TO
69 112 50 231 24,39% 27.mtbr
133 117 45 295 31,15% Prnjavorska brigada
10 2 5 17 1,80% SJB Prnjavor
1 5 6 0,63% Ostale
1 4 3 8 0,84% JNA
14 33 24 71 7,50% 107.pbr
328 418 201 947 100,00%


Grafikon činova  starješina podoficira

Prema vojnim poštama i ratnim jedinicama u kojima su imali postavljenja – 82 vojnih pošta

vojnici   podoficiri     oficiri    svega      % zadnja Vojna Posta
7 7 0,72% 1002 Prnjavor COiO
1 1 0,11% 1318 Knin 92.mtbr  JNA
1 1 2 0,21% 1445 Banja Luka 5.mpoap 5.K JNA
1 1 0,11% 1913 Banja Luka 5.bvp 5.K JNA
14 33 23 70 7,39% 2210 Srbac 107.pbr 1.K
1 1 0,11% 2301 Teslić 105.pbr 1.dVRS
1 1 0,11% 2465 Tuzla mtbr JNA
11 22 17 50 5,28% 3164 Derventa 327.mtbr 7.K
10 2 5 17 1,80% 3193 Prnjavor SJB
1 1 0,11% 3293 Karlovac mtbr JNA
1 1 0,11% 3920 Split mtbr JNA
1 1 2 0,21% 4022 Banja Luka 122.lpbr 5.K JNA
1 1 0,11% 4470 Drvar lpbr JNA
1 1 0,11% 5401 Banja Luka  inžp JNA
1 1 0,11% 7001 Banja Luka k-da 1.KK
1 1 0,11% 7001/44 Osinja 1.lpbr 1.KK
2 2 0,21% 7004 Banja Luka 1.mpoabr 1.KK
2 1 3 0,32% 7007 Banja Luka 1.bvp 1.KK
1 1 0,11% 7011 Banja Luka 31.lpbr 1.KK
2 1 3 0,32% 7022 Banja Luka 1.lap PVO 1.KK
6 2 1 9 0,95% 7029 Petrovo 4.ozrenska lpbr 1.KK
1 1 2 0,22% 7033 Vogošća 1.sarajevska pbr SRK
1 1 0,11% 7035 Nevesinje 8.hercegovačka mtbr HK
1 2 3 6 0,63% 7039 Banja Luka 1.inžp 1.KK
1 1 0,11% 7050 Sarajevo 4.bvp SRK
1 1 0,11% 7057 Doboj 1.lpbr 1.KK
2 2 1 5 0,53% 7063 Lukavica 1.ilidžanska pbr SRK
1 1 0,11% 7065 Drvar 2.ido 2.KK
1 1 0,11% 7070 Banja Luka k-da ViPVO sa PJ
1 1 0,11% 7074 Srbobran 19.donjovakufska pbr/30.lpd 1.KK
1 1 0,11% 7079 Lopare 3.majevačka lpbr IBK
1 1 0,11% 7088 Novi Grad 1.novigradska pbr 1.KK
1 2 3 0,32% 7101 Banja Luka 14.PoB 1.KK
1 1 0,11% 7101/4 Banja Luka  ič 1.KK
1 1 0,11% 7101/8 Banja Luka čABHO 1.KK
62 94 35 191 20,17% 7127 Derventa 27.mtbr 1.KK
1 1 0,11% 7171 Banja Luka 92.marbr
1 1 0,11% 7202 Borci 2.hercegovačka lpbr
1 1 0,11% 7207 Mrkonjić Grad 30.okb 2.KK
1 1 0,11% 7218 Doboj 1.krnjinska lpbr
1 2 1 4 0,42% 7225 Banja Luka 1.okbr 1.KK
9 5 5 19 2,01% 7225/tg-1 Banja Luka radnički bataljon
1 1 0,11% 7235 Drvar k-da 2.KKsa PJ
1 1 0,11% 7248 Teslić 1.pbr
2 2 0,21% 7256 Drvar 2.bvpo 2.KK
1 1 0,11% 7263 Manjača NDC
1 1 0,11% 7272 Banja Luka 15.rbr PVO
1 2 3 0,32% 7286 Ključ 17.ključka lpbr
1 1 0,11% 7286 SJB Ključ
1 1 0,11% 7293 Grahovo 2.map 2.KK
4 2 6 0,63% 7304 Derventa 2.okbr 1.KK
1 1 0,11% 7304 Manjača 2.okbr
4 1 5 0,53% 7312 Petrovo 2.ozrenska lpbr
1 1 0,11% 7319 Petrovac 2.lap PVO 2.KK
1 1 2 0,21% 7322 Banja Luka 16.krajiška mtbr 1.KK
2 2 0,21% 7337 Ključ  2.inžp 2.KK
1 3 4 0,42% 7377 Banja Luka  ŠC VRS
1 1 0,11% 7404 Kneževo 22.pbr 1.KK
3 1 4 0,42% 7421 Sanski Most 6.sanska pbr 1.KK
3 2 2 7 0,74% 7446 Drvar 1.lpbr 2.KK
1 1 2 0,21% 7450 Pale MO RS
2 6 2 10 1,06% 7463 Petrovac 3.petrovačka lpbr 2.KK
1 1 0,11% 7484 Banja Luka 474.VB
2 1 3 0,32% 7500 Glamoč 5.glamočka lpbr 2.KK
1 1 0,11% 7512 Lukavica 1.sarajevska mtbr SRK
132 118 46 296 31,26% 7519 Prnjavor 1.lpbr 1.KK
4 1 1 6 0,64% 7529 Kupres  7.kupreško-šipovska mtbr 2.KK
1 2 3 0,32% 7531 Grahovo 9.grahovska lpbr 2.KK
1 1 0,11% 7509 Banja Luka 1-dubička lpbr 1.KK
1 1 0,11% 7561 Bijeljina 2.semberska lpbr IBK
2 1 3 0,32% 7574 Petrovac 15.bihaćka pbr 2.KK
1 1 0,11% 7581 Sokolac 2.romanijska mtbr SRK
1 1 0,11% 7590 Sarajevo 65.zmtp GŠVRS
9 11 20 2,11% 8840 Banja Luka 329. okbr  5.K JNA
1 1 0,11% 9139 Kostajnica VSK
1 1 0,11% SJB Derventa
1 1 0,11% SJB Kupres
1 1 0,11% SJB Sarajevo
26 71 34 131 13,83% T-22206 Prnjavor teritorijalna odbrana
2 2 0,21% TO Okučani
1 1 0,11% TO Plaški
328 422 201 951 100% Ukupno

Prema rodu ili službi postavljenja:

rod ili služba    vojnici  podoficiri     oficiri     svega      %
pješadija 267 303 136 706 74,55%
artiljerija 11 14 16 41 4,33%
ARJ PVO 9 14 3 26 2,75%
OMJ 3 7 10 20 2,11%
avijacija 1 1 0,11%
inžinjerija 8 10 10 28 2,96%
veza 10 16 6 32 3,38%
ABHO 3 9 12 1,27%
JEIPED 1 1 0,11%
ThSl 4 21 6 31 3,27%
VTS 2 2 0,21%
InSl 1 8 3 12 1,27%
SnSl 7 7 7 21 2,22%
VtSl 1 1 0,11%
SbSl 3 4 2 9 0,95%
FiSl 2 2 0,21%
ADsL 2 2 0,21%
UKUPNO 328 418 201 947 100,00%

Raspored u RJ prema činu starješina:

zadnji čin vojnici  podoficiri  oficiri svega       %
vojniki bez čina 213 17 5 235 24,82%
razvodnik 16 16 1,69%
desetar 76 3 79 8,34%
mlađi vodnik 15 2 1 18 1,90%
vodnik 7 229 12 248 26,19%
vodnik 1 klase 45 45 4,75%
stariji vodnik 78 5 83 8,76%
stariji vodnik 1 klase 21 21 2,22%
zastavnik 22 1 23 2,43%
porporučnik 1 1 51 53 5,60%
poručnik 42 42 4,44%
kapetan 27 27 2,85%
kapetan 1 klase 42 42 4,44%
major 9 9 0,95%
potpukovnik 5 5 0,53%
pukovnik 1 1 0,11%
328 418 201 947 100,00%

Prema VES-u rasporeda starješina:

ZADNJI VES-a VOJNICI PODOFICIRI OFICIR   I svega     %
11101 9 3 12 1,27%
11102 4 4 0,42%
11105 1 1 0,11%
11107 1 1 2 0,21%
11108 1 1 0,11%
11301 2 2 0,21%
11326 1 1 0,11%
11401 1 1 0,11%
11701 3 3 0,32%
11706 1 1 0,11%
11801 5 3 8 0,84%
11812 2 1 3 0,32%
11901 1 1 0,11%
11903 1 1 0,11%
12101 1 1 0,11%
12126 1 1 0,11%
12254 1 1 0,11%
12501 1 1 0,11%
12503 1 1 0,11%
12701 1 2 3 0,32%
21102 39 44 3 86 9,08%
21103 1 2 3 0,32%
21109 2 2 0,21%
21113 1 1 0,11%
21203 1 1 0,11%
21204 1 1 0,11%
21213 1 1 0,11%
21301 2 2 0,21%
21302 2 2 0,21%
21701 2 2 0,21%
21702 2 2 0,21%
21801 1 1 0,11%
21802 2 2 0,21%
21804 1 1 2 0,21%
21901 1 3 4 0,42%
21902 5 5 0,53%
22113 2 8 1 11 1,16%
22129 1 1 0,11%
22141 3 3 0,32%
22401 1 4 1 6 0,63%
22404 4 4 0,42%
22501 1 1 0,11%
22503 4 1 5 0,53%
22701 1 4 5 0,53%
23101 2 2 0,21%
23211 2 2 0,21%
31001 1 1 0,11%
31101 1 6 7 14 1,48%
31102 211 238 125 574 60,61%
31107 1 1 0,11%
31118 1 1 0,11%
31201 8 8 0,84%
31202 8 12 6 26 2,75%
31209 1 1 0,11%
31302 7 11 4 22 2,32%
31307 1 1 0,11%
31401 2 2 0,21%
31402 2 7 7 16 1,69%
31501 1 1 0,11%
31701 3 3 0,32%
31702 4 8 6 18 1,90%
31801 2 2 0,21%
31805 2 8 4 14 1,48%
31902 1 1 2 0,21%
32144 5 5 10 1,06%
32402 2 2 4 0,42%
32501 4 3 7 14 1,48%
32601 1 1 0,11%
32701 1 1 0,11%
32702 1 2 3 0,32%
33142 1 1 0,11%
Ukupno 328 418 201 947 100,00%

Oko hiljadu postavljenja rezervnih vojnih starješina opštine  u ratne jedinice VRS.

Pregled poginulih starješina  opštine Prnjavor

vojnika podoficira oficira svega % Dužnost
1 1 0,11% komandant brigade
1 1 0,11% komandant bataljona
1 1 0,11% zamjenik k-danta bataljona
1 1 2 0,21% pomoćnik k-danta bataljona
2 2 4 0,42% komandir ćete
8 13 2 23 2,43% komandir voda
2 1 3 0,32% refernti
1 1 0,11% četne/baterijske starješine
1 1 2 0,21% komandiri samostalnih odjeljenja
11 18 9 38 4,01%

U toku otadžbinskog rata, prema podacima Boračke organizacije opštine Prnjavor poginulo je 626 pripadnika VRS sa područja opštine, od čega je 6% starješina. U odnosu na ukupan broj starješina u ratu 4% je poginulih starješina.[5]

Pregled starješina  opštine Prnjavor sa statusom RVI (ranjeni, povrijeđeni i oboljeli)

vojnici podoficiri   oficiri     svega   %   dužnost
1 1 6 8 0,84% pomoćnik k-danta brigade
1 2 3 0,32% komandant bataljona
1 1 0,11% zamjenik komandanta bataljona
2 5 1 8 0,84% pomoćnik komandanta bataljona
10 15 8 33 3,48% komandir čete
2 7 2 11 1,16% zamjenik komandira čete
36 58 8 102 10,77% komandir voda
6 6 0,63% referenti
6 3 9 0,95% četne/baterijske starješine
1 3 4 0,42% komandiri samostalnih jedinica
59 98 28 185 19,54%

U odnosu na ukupan broj starješina u ratu 20% je starješina sa statusom RVI.

Pregled starješina prnjavorske brigade u pogledu zaposlenosti na kraju rata i  demobilizaciji ,koja iznosi 68% prema sprovedenoj anketi u brigadi.

Sprema  Dužnost u brigadi svega   zaposleno   nije zaposleno
KV komandir čete 1 1
KV komandir samostalnog odjeljenja 2 2
KV komandir voda 2 1 1
KV pomoćnik komandanta bataljona 1 1
komandir samostalnog odjeljenja 1 1
komandir voda 4 4
pomoćnik komandanta bataljona 1 1
referent u bataljonu 1 1
zamenik komandanta bataljona 1 1
SSS blagajnik 1 1
SSS komandant bataljona 3 3
SSS komandir čete 7 5 2
SSS komandir samostalnog odjeljenja 5 4 1
SSS komandir voda 25 11 14
SSS načelnik u brigadi 2 2
SSS pomoćnik kč za moral 3 2 1
SSS pomoćnik komandanta bataljona 6 4 2
SSS pomoćnik komandanta brigade 2 2
SSS referent u bataljonu 10 7 3
SSS referent u brigadi 2 2
SSS zamenik komandanta bataljona 2 1 1
VSS komandant brigade 1 1
VSS komandir voda 1 1
VSS načelnik u brigadi 1 1
VSS pomoćnik komandanta bataljona 1 1
VSS pomoćnik komandanta brigade 1 1
VSS referent u bataljonu 1 1
VSS referent u brigadi 2 2
VSS zamjenik komandanta brigade 1 1
VŠS komandant bataljona 4 4
VŠS komandir čete 1 1
VŠS komandir samostalnog odjeljenja 1 1
VŠS komandir voda 1 1
VŠS načelnik u brigadi 1 1
VŠS pomoćnik komandanta brigade 3 3
VŠS referent u bataljonu 3 2 1
VŠS referent u brigadi 3 3
108 73 35

U odnosu na čin starješine Prnjavorske brigade stanje zaposlenosti prema komandnoj dužnosti:

čin Dužnost u brigadi svega    zaposlen    nije zaposlen
kapetan komandir čete 1 1
kapetan 1 klase komandant bataljona 2 2
kapetan 1 klase načelnik u brigadi 2 2
kapetan 1 klase referent u brigadi 1 1
major komandant bataljona 1 1
major pomoćnik komandanta brigade 2 2
major referent u brigadi 2 2
major zamjenik komandanta brigade 1 1
poručnik komandant bataljona 4 4
poručnik komandir čete 1 1
poručnik komandir voda 2 2
poručnik pomoćnik komandanta brigade 2 2
poručnik referent u brigadi 1 1
potporučnik komandir čete 3 2 1
potporučnik komandir voda 5 4 1
potporučnik načelnik u brigadi 2 2
potporučnik pomoćnik komandanta bataljona 2 1 1
potporučnik pomoćnik komandanta brigade 2 2
potporučnik referent u bataljonu 2 1 1
potporučnik referent u brigadi 1 1
potporučnik zamenik komandanta bataljona 3 2 1
potpukovnik komandant brigade 1 1
stariji vodnik komandir čete 3 2 1
stariji vodnik komandir samostalnog odjeljenja 4 4
stariji vodnik komandir voda 8 3 5
stariji vodnik pomoćnik kč za moral 1 1
stariji vodnik pomoćnik komandanta bataljona 2 1 1
stariji vodnik referent u bataljonu 5 4 1
stariji vodnik referent u brigadi 1 1
vodnik komandir samostalnog odjeljenja 2 2
vodnik komandir voda 11 4 7
vodnik pomoćnik kč za moral 1 1
vodnik pomoćnik komandanta bataljona 3 1 2
vodnik referent u bataljonu 1 1
vodnik 1 klase blagajnik 1 1
vodnik 1 klase komandir samostalnog odjeljenja 3 1 2
vodnik 1 klase komandir voda 3 1 2
vodnik 1 klase referent u bataljonu 3 2 1
vodnik kla komandir voda 1 1
zastavnik komandir čete 1 1
zastavnik komandir voda 3 1 2
zastavnik pomoćnik kč za moral 1 1
zastavnik pomoćnik komandanta bataljona 2 1 1
zastavnik referent u bataljonu 4 2 2
zastavnik referent u brigadi 1 1
ukupno 108 73 35

Galerija ratnih jedinica

ZAKLJUČAK

Počeo sam sa riječima pukovnika Topića i završiću sa njegovom konstatacijom o tipu starješina u VRS i starješina sa područja opštine. Autorativni  (narodski) tip starješina predstavlja mješavinu više različitih  tipova, mahom svu vrlo inteligentni, karakterni, ističu se kao pojava i imponuju držanjem i ponašanjem. Narodski su prirodni i otpušteni, s lakoćom i duhovnošću osvajajući mlađe. Uglavnom su strogi, ali nisu naduveni. Ponekad se približavaju mlađima nekonvencionalnim ponašanjem, zbog čega su vrlo često omiljeni, jer takvim ponašanjem uglavnom se postižu pozoitivni rezultati u komunikaciji s ljudima, ali kod neveštih ovakvo ponašanje može izazvati i suprotne efekte. [4]

Miladin Klječanin, Peta i Rajko Radulović

1994. izviđanje p/k

Uloga starješine u jedinici podrazumjeva veliku odgovornost prema poređenima i nadređenima, jer starješina ima zadatak da odlučuje, da prima i sprovodi odlukje i naređenja predpostravljenih starješina, u skladu sa opštim zadatkom pripreme za b/d i odbranu otadžbine. Starješina treba uspješno da sugeriše, planira, koordinira i kontoliše izvršavanje zadataka u jedinici, zatim da rukovodi kolektivom (iz JNA) kao socijalnom organizacijom i da zadovoljava njegove socijalne i psihološke potrebe. Staješina je , istovremeno, vaspitač svakog člana kolektiva kao cjeline. On mora da uživa povjerenje da će kolektiv voditi kroz eventuvalne teškoće. pri svemu tome, kroz cjelokupnu aktivnost starješine treba stalno da provejava i izbija na videlo pozitivan primjer njegove ličnosti.

Brigadni general Stamenko Novaković:

U pripremi i izvođenju borbenih dejstava, starešine su izvršavale one zadatke od kojih je zavisio njihov ishod. Time im je uloga postajala presudna. Razvijen je ideal u koji se većina, potpuno ili delimično, uklapala. Po njemu, starešine su oni koji poseduju harizmu vođe, poštuju vojnika, brinu za ljude, plene znanjem, ulivaju poštovanje, šire optimizam, zrače samopouzdanjem, znaju, stalno uče i primenjuju stečena znanja u praksi… Krasila su ih visoka moralna načela, karakter, integritet, upornost u izvršenju dobijenih zadatka, hrabrost i požrtvovanje, mudrost, disciplina i visok nivo profesionalizma. Racionalno su upravljali resursima, umešno upravljali rizicima, bili razumno zahtevni, kritični i samokritični. U najtežim trenucima bili su spremni da, ličnim primerom, deluju na potčinjene, ali i da insistiraju na radu, redu i disciplini. Pokazivali su i negovali patriotizam i pozitivna nacionalna osećanja… Ogroman procenat starešina bio je na visini zadataka i njihov doprinos opstanku naroda i nastanku i odbrani RS je ogroman. Za to niko nije tražio ništa posebno. Neznatne greške pojedinaca, ili pogrešni pojedinci, nisu imali kapacitet da proizvedu određeni maćehinski odnos države prema svojoj Vojsci.(Zbornik radova OSVRS ,str.274)

komandanti

Ozren 1994-1995.

Starješine opštine Prnjavor  bili su neposredni učesnici u borbenim dejstvima i svojim primjerom djelovali na izvršavanje borbenih zadataka, uzimajući u obzir da je samo Prnjavorska brigada prošla oko 38 ratišta u RS i RSK i dali svoj doprinos stvaranju RS i njegovanju tradicija i obilježavanju događaja iz oslobodilačkih ratova.

Tomić Srđan, april 2018. godine

[1] Reči su pukovnika Vlade Topića u uvodu svoje knjige Starješina, autoritet,

puk Vlado Topić

zapovedanje, Banja Luka, 1998.godine. Inače pukovnika poznajem kada je bio pomoćnik načelnika štaba TG-3, jula 1992. godine,  a kasnije komandanta 16.krajiške mtbr.

[2] Vojni leksikon, VIZ Beograd 1981. str.693

[3] Radni profili oficira rodova i službi  Vojske Srbije , VIZ 2006. str.64-97

[4] Straješina, autoritet, zapovedanje, str.85

[5] Što je prema nekim svjetskim podacima ispod prosjeka pogibije starješina, koji se kreće  do 8%

Veliki broj oficira, naročito pješadije zvaršili su čuvenu obuku u ŠRO vojne pošte 5215 Bileća, od 1956. godine do 1992. godine bilo je 107 klasa sa više od 56.000 potonjih staješina. Tradicionalno se okupljuju svake godine u gradovima bivše Jugoslavije.

„Oficiri su oslonac vojske, države, a vojska je oslonac “ Vojvoda Živojin Mišić