Arhive oznaka: odred

30 godina od prelaska Odreda TO u ZS

Navršeno 30 godina kako je Odred  TO PRNJAVOR prešao na Zapadno-slavonskom ratištu, 13.10.1991. godine

ODRED TO OPŠTINE ISPUNIO ZADATAK

Osnovna škola u Lamincima, 2021.

Početak ratnog puta počinje kada Prvi prnjavorski  teritorijalni odred pod komandom kapetana prve klase Živojina Kuzmanovića, po naredbi komande 5. korpusa sa 119 boraca i starješina po kišovitom vremenu 13.10.1991. oko 13.00 časova iz rejona prikupljanja s.Laninci kod Gradiške, prelazi r. Savu i uvodi se,  pod dejstvom minobacačke vatre i snajpera, na  liniju odbrane u Donjim  Bogićevcima, u Zapadnu  Slavoniju, RH,  u zoni odgovornosti 329. oklopne brigade JA.[1]

 

mobilizacijsko zborište Odreda TO opštine 30 godine poslije.

Odred je mobilisan 18.9.1991. godine i prvi komandant je bio k1k Milorad Kuzmanović- Kuzmo, postravljen na ovu dužnost još 1978. godine. Zbog određenih problema u izvršenju uloge i zadataka odreda[2] ,po naredbama predpostavljenih komandi, smenjen je sa dužnosti komandanta odreda i na njegovo mjesto postavljen k1k Živoj Kuzmanović 12.10.1991. godine u rejonu prikupljanja  Lamincima, opština Gradiška

Naredbom od 18.10.1991.  godine, komande 5. korpusa, odred je izvučen iz sastava 2. partizanske brigade TO i pretpočinjen  komandi  329. oklopne brigade na novu lokaciju s. Gornja Varoš,  a na položaj u rejonu Dragalić. od 31.10. do 16.6.1992. godina kada se odred izvlači iz sastava 329.okbr JA i odlazi u rejpon Prnjavora.

Prema prikupljenim podacima brojno stanje Odreda  u 1991. godini,  mobilisano po ratnoj formaciji 319 vojnih obveznika: oficira 22, podoficira 56 i vojnika 241, do 13.10.1991. godine. Prelaskom r.Save u sastavu 329. okbr JNA bilo je raspoređeno 540 boraca: vojnika 397, podoficira 116 i 27 oficira.  163 mobilisanih je prešlo r. Savu. Zbog kasnijeg unapređenja, došlo je do povećanja brojnog stanja podoficira i oficira [3]

Stanje u rejonu odbrane teritorijalnog odreda Prnjavor u novembru 1991. godine[4]  i do kraja držanja odbrane je bilo stabilno i čvrsto u sastavu 328.okbr JNA, sa elementima:

Neprijateljske namjere. Snage 122. br ZNG HV vrše su stalne, pa čak i za vrijeme primirja, pripreme za izvođenje napada, jačine oko 500 pripadnika, grupisani na liniji Zgonovi – Poljane – Gorice, a jače snage na liniji Prvča – V. Grede, oko 2000 pripadnika.

Cilj dejstava ustaških snaga je bio da osloncem na naseljena mjesta i zaprečavanjem spreče dalji prodor naših snaga, nanesu gubitke i stvore uslove za izvođenje napadnih dejstava na pravcu: Poljane – Dragalić – Okučani.

Ustaške snage su sve masovnije vrše ubacivanja u šumu Prašnik, na krila i međuprostore naših snaga. Posljednje primirje koriste za dovlačanje novih snaga i pregrupisavanje već postojećih.

  1. okb sa odredom-bTO Prnjavor, 1/inžb (-1) TNM i slavpvo 30/2, organizuje odbranu u rejonu: s. Gorice – s. Dragalić – s. D.Bogićevci. zadatak: Upornom odbranom i aktivnim dejstvima, uz masovno zaprečavanje i u sadejstvu sa susjedima nanijeti ustaškim snagama gubitke i sprečiti im prodor na pravcu s.Gorice – s.Dragalić.

Podržava BrAG 122mm 329.okbr. KM odreda bilo je u rejonu OŠ s.Dragalić.

Desno, u rejonu s.Gorice – Donji Bogićevci odbranu je izvodio 3. okb sa zadatkom da spriječiti prodor ustaša iz pravca s.Gorice – s.Velika Greda. Lijevo odbranu izvodi 2.okb. sa zadatak: Spriječiti prodor neprijatelja na pravcu: Mašići – Medari – Gornji Bogićevci.

Odluka je bila organizovati odbranu u dodijeljenom rejonu sa ciljem: da u  sadejstvu sa susjedima, uz artiljerijsku podršku i zaprečavanje nanijeti ustašama gubitke i ne dozvoliti im prodor preko rejona odbrane ka selu Okučani. Težište odbrane je bilo  na pravcu Poljane – Dragalić.

Borbeni poredak za odbranu odreda-bataljona TO u liniji : pruga – s.Dragalić – nadvožnjak. Gotovost za odbranu: odmah.

1.pč bto je posijedala  i branila rejon odbrane: desno, nadvožnjak autoputa, lijevo put za s.Poljane, 500m po dubini. sa zadatkom: U sadejstvu sa drugom četom, kao i lijevim i desnim susjedom uz art. podršku  i masovno zaprečavanje, nanijeti „plavom“ gubitke i ne dozvoliti im prodor preko rejona odbrane čete.

2.pč bto je posijedala i branila rejon odbrane: desno put za s.Poljane, lijevo 300m preko pruge. sa zadatakom: U sadejstvu sa desnim i lijevim susjedom, 2.okb, organizovati aktivnu odbranu uz aktivnu podršku prateće čete organizovati odbranu na pom pravcu i ne dozvoliti „plavom“ prodor ka s.Okučani i dalje.

Prateća četa sa vodom mb82mm i vodom BsT82mm organizovala  je vatrenu grupu sa zadatkom: da  podržati izvođenje odbrane čete otvaranjem vatre po rejonima: s.Gorice – s.Poljane – ciglane, i  spriječiti napredovanje snaga neprijatelja na pravcu duž autoputa, duž pruge i iz pravca s.Poljane u pravcu s. Dragalić.

Organizovano je neprekidno osmatranje praktično ispred prednjeg kraja vlastite odbrane. Odjeljenja osmatrača obezbijediti radio uređajima radi neprekidnog izvještavanja KM bataljona.(korićženi su noćni nišani za osmatranje i dejstvo).

Težište inžinjerijskog obezbjeđenja imati na utvrđivanje i zaprečavanje.

Borci odreda TO u zimu 1992. godine

zima 92.

Komandant TO opštine Prnjavor na obilježavanju prve godišnjice lpbr-

komandant lpbr major Živković i lijevo kamandant TG3 puk Lisica

13.10.1991. godine, odlazak odreda teritorijalne odbrane Prnjavor u Zapadnu Slavoiju i bez predaha časno izvršavanje zadataka do dolaska snaga UNPROF-ra, Nova Varoš, Gređani, Donji Bogićevci, Gorice i Dragalić. U tom periodu izgubili smo tri druga borca i mnogo zadobijenih rana. Šta reći za sada više – ostalo se sve zna, nego zahvalnost svim borcima i starješinama koji su u to vrijeme smogli snage i ostali ono što su bili vojnici, starješine, ratnici. Treba istali da je kroz odred prošao veliki broj  boraca koji su kasnije svoja ratna iskustva prenosuli na svoje  drugove borce.

U drugom govoru povodom druge godišnjice, komandant lpbr:

Prnjavorski odred TO, i pored mobilizacijskih i kadrovskih problema, u jednom dijelu uspijeva da se konsoliduje i naredbi komandanta 5. Korpusa o formiranju brigade TO u Rakovačkim barama treba da krene u borbena dejstva van područja prnjavorske opštine. Na poziv Alije Izetbegovića, Odred napušta većina muslimana. Ipak, Odred je sa 120 vojnih obveznika, 10.10.1991. godino otišao u Lamince, a narednog dana u Lamince je otišlo je još 140 vojnih obveznika koji su nakon smotre i saopštenja da ide u borbena dejstva preko reke Save odbili naređenje, zbog čega su razoružani vraćeni u Prnjavor.     Prva komanda ratne jedinice Odroda TO: komandant Živojin Kuzmanović, zamjenik Srećko Aulić, operativac Vitomir Đurđević, pomoćnik komandanta za obavještajno-bezbjednosne poslove   Nikola Merlović, pomoćnik komandanta za moralni rad Ivo Rakonjac, pomoćnik za pozadinu Slobodan Šljivić i 114 boraca, 13.10.1991. godine prelazi Savu i uvodi se na liniju odbrane u Donjim Gogićevcima. Od tada pa do odlaska iz Zapadne Slavonije na linijama odbrane u Gornjoj Varoši u sastavu Druge partizanske brigade, a zatim 329. oklopne brigade u Goricama i Dragaliću, uz stalne provokacije i žestoke okršaje, kroz odred je prošlo oko 900 boraca, od kojih su tri -poginula i više ranjeno. Odred je kasnije, kao 1. bataljon bio okosnica formiranja Prnjavorske lake pješadijske brigade.

Borac Ljubo Božić, komandir interventne jedinice u 1.lpb za Glas borca lpbr, kaže:

Za mene je rat počeo još u Zapadnoj Slavoniji, gdje sam se obreo na lični zahtjev, znači dobrovolјno. Razumlјivo je da sam danas lјut irazočaran s obzriom na orgije i ustaška šepurenja po Slavoniji, koju smo nakon 8 mjeseci napustili uvjereni da srpski narod nikada više neće seliti. Bio sam na odmoru kada su obRvili vijest da narod ponovo bježi i da Zapadnu Slavoniju ponovo gubimo. Uz razočarenje,  i ogorčenje, sjetio sam se te prilike naših odlazaka preko Save. Pjevali smo onu „Savo vodo i te tvoje vrbe, nećeš vićše pronositi Srbe“. Bio sam tada ponosan što, i meni zahvalјujući, Savom više neće plutati srpski leševi. da mi je neko tada govorio da će do toga ponovo doći, odgovorio bih mu da je u groznici i da bunca. Na žalost i srpsku sramotu, danas slušam kako leševe Srba viđaju i naši graničari na Savi kod Odžaka. Ja sam samo lјut i razočaran, savjest mi je inače čista i želio bih da zapišete da bih išao da to spriječim samo da su nas zvali. Garantujem vam da od sto možda ne bi išla petorica. Ni danas mi nije jasno zašto nas nisu zvali i ko je odlučio da se ne pomogne hilјadama nedužnih i golorukih. A sada se priča da ih je oko pet hilјada stradalo od ustaškog noža i pod gusjeniiama ustaških tenkova. Nikada neću prihvatiti da niko među nama nije znao šta se sprema i kakav će kraj biti. Ja sam vjerovao u našu borbu za Zapadnu Slavoniju.

major Živojin Kuzmanović, komandant 1.odreda TO i 1.lpb, u listu NIN od 17.maja 1996. godine:

major Živojih Kuzmanović-Žika 1941-2010. komandant 1.odreda TO opštine i 1.lpb lpbr

Živojin Kuzmanović (Donji Vijacani, 1941), ratni komandant, profesor matematike, za vlast nepodoban i kao takav nezaposlen, danas je predsjednik Udruzenja boraca opstine Prnjavor. Ponosan na svoje rate uspjehe, ipak nerado o njima govori: „Za godinu ratovanja bataljon kroz koji je proslo 800 boraca izgubio je 9 i imao 67 ranjenih boraca.“ Svakodnevne susrete sa invalidima i porodicama poginulih i nestalih dozivljava kao razlog vise za ogorcenje: „Strasni su susreti sa rodbinom nestalih boraca. Nista im ne mozete reci. A vecina su poginuli i ostali na planinama. Preko njih je pretutnjala vojska. A kupili smo stare i bolesne po ulici i slali na front…“ Orden Karadjordjeve zvijezde III reda, kojim ga je odlikovao predsjednik Republike juna mjeseca 1994. godine, primio je nedavno iz ruku pomocnika komandanta Prvog krajiskog korpusa: „Kada su mi 1994. godine rekli da sam odlikovan, smatrao sam da je normalno da mi drzava dodijeli priznanje. Kasnije, kad sam vidio kako se vlast odnosi prema meni i ko je sve dobio odlikovanje, odlucio sam da ga odbijem. Prijatelji su me, ipak, ubijedili da ga primim. Nisam nimalo srecan.“ Nekako u isto vrijeme kad je dobio odlikovanje minirana je ordinacija njegove supruge, specijaliste medicine rada, u centru grada: „Iste noci minirano je pet poslovnih prostora. Znam ko je to uradio i po cijem nalogu. Zna i vlast, a zna i narod.“ Slijedi prica o nevidljivoj strani ratovanja paravojskama, dobrovoljcima, pljacki, trgovini sa neprijateljem.                                                                 Pregovori i ubjedjivanje: Poziv za mobilizaciju dobio sam 18.9.1991. godine. U Teritorijalnoj odbrani podijele nam naoruzanje i bojevu municiju i ja vidim da to nece biti vjezba. Odazvalo se nas 309. Bilo je i Muslimana i Hrvata. Sve je bilo u redu dok jednog dana ne dodjose u nas kamp predstavnici stranaka. Nas poslanik Djuric poceo je da psuje oznake JNA i trazi skidanje zastave. Nakon 15 dana dobijem naredjenje Petog korpusa da moja jedinica sa jedinicama iz Gradiske, Srpca i Dervente formira u Lamincima brigadu. Narednih nekoliko dana vode se pregovori sa nekim oficirima: jedni nece da idu sa teritorija svojih opstina, drugi hoce. Traje ubjedjivanje i kad sam vidio na sta to lici i kuda vodi, postrojim vojsku i kazem da onaj ko zeli da ide u Lamince dodje sutra na zborno mjesto. Dosla je polovina ljudi. Dosli i politicari. Predsjednik Izvrsnog odbora obukao i uniformu i kaze meni da ide i on. Pitam ga gdje su mu cinovi, a on kaze: „Ja sam obican vojnik.“ „Kad si obican vojnik i bices obican vojnik“, kazem. Kad je on to ozbiljno shvatio, kaze: „Ja cu doci za 24 sata.“ Nije dosao! Stigli smo u Lamince, a tamo nema ni komande ni komandanta. Cekamo, dolazi neki general Tica. Kaze nam da idemo na front. Niti znamo gdje idemo, niti smo izvidjeli teren, ne znamo nista… Postrojim vojsku i kazem: „Ja vam necu lagati. Mi odavde idemo u rat. Ko zeli da ide neka krene, ko nece neka ostane.“ Tako je nakon tri dana „priprema“ krenulo u rat nas 178 od 309 koji su se odazvali mobilizaciji.                                                                          Karta i flomasteri: U Donje Bogicevce dovede me neki kapetan i kaze: „Vidis ovo selo. Njega branis odavde dovde.“ I ode. Pitam neke ljude gdje je komanda i oni me odvedu do komandanta. Ulazim i vidim – na kaucu lezi ogroman covjek, pokriven cebetom. Pitam jednog mladog kapetana gdje je komandant i on mi pokazuje tog pod cebetom. Pitam ga je li ziv, a on odgovara: „Jeste, ali sad ga zdrmala mina.“ Trazim da mi se da polozaj neprijatelja i borbeni zadatak, a on vadi cistu kartu i tuce flomastera i kaze: „Evo ti, crtaj sebi!“ Ja mu kazem da ja ne znam gdje je neprijatelj, a on kaze: „Ne znam ni ja.“ Vidim da tu nemam sta da trazim i vratim se da rasporedim vojsku i formiram odbranu. Saznao sam u kom pravcu je mjesto Prasnik i tamo okrenem odbranu, ocekujuci napad iz tog pravca. Medjutim, neprijatelj je bio lijevo od nas na brdu Gorica i mogao nas je sve pobiti. Srecom, jedna mina prvog dana ubi zdrijebe na njivi u nasoj blizini pa se vojska uozbilji i udje u zaklone. Odatle smo se morali povuci.                 Dolazimo u selo Gredjane i bivamo prepotcinjeni oklopnoj brigadi. Jedne veceri okupi nas komandant i cita naredjenje: ponovo zauzeti Donje Bogicevce i Goricu. Govori covjek, a znoj ga obliva. Pitam ga postoje li minska polja, gdje je neprijateljska artiljerija, ko nas podrzava… Kaze: „Ja sam vam procitao naredjenje koje sam primio.“ Krenem iz komande i sretnem jednog komandanta bataljona. Covjek sav izgubljen, kaze: „Mi smo gotovi.“ Vidim, njegova vojska bjezi. Obidju moji ljudi liniju i vide da su svi pobjegli osim mog bataljona. Eto, vidite! Naredjenje je dobila brigada koja treba da ima 3 000 ljudi a ostalo je nas 150 da izvrsi zadatak. Napisem tada pismo komandantu korpusa da mi vise ne postojimo, pa smo ponovo prepotcinjeni novoj brigadi.                                                                                                                                                      Dobrovoljci: Jednog dana zove me komandant i naredjuje mi da povedem svu vojsku i da spasavam selo Goricu, gdje su u napadu razbijeni dobrovoljci. Na Gorici bilo je 1 000 tih cetnika (tako smo zvali Seseljeve dobrovoljce iz Srbije). Devedeset mojih boraca zaustavilo je napad neprijatelja, a njih hiljadu bjezi. Kada su ih Hrvati napali u rejonu Masicke Sagovine listom su bjezali i ostavili najmodernije naoruzanje i opremu. Oni nisu bili nikakva vojska. Njihovo ratovanje svodilo se na pljacku. Bilo je casnih dobrovoljaca, pojedinaca koji su dosli da se dokazu i bili su hrabri borci. Kada je dosao general Vukovic zaveo je red u vojsci RSK i naredio da dobrovoljci napuste Slavoniju. Narucio je za njih 20 autobusa i naredio im da naoruzanje ostave kod mosta u Gradiski. Oni su pet dana lezali po travi a nisu htjeli da predaju oruzje. Onda je na most doveo protivavionske mitraljeze, okrenuo prema njima i zaprijetio da ce ih sve pobiti. Tako ih je sve istjerao.                                                                                                                                       Akcija paravojske: U Gornjoj Varosi dobijem naredjenje da se javim u Staru Gradisku. Dodjem tamo, kazu, moras u kasarnu „Kozara“ u Banjaluci. Sretne me kolega i kaze: „Sta radis ovdje, u Gornjoj Varosi ti je darmar.“ Vracam se u Gradisku i srecem svog zamjenika, sav se trese: „Komandante, tamo je pokolj. Hoce sve da pobiju.“ Sjedam u auto i u Gornjoj Varosi zaticem stanovnistvo postrojeno uza zid a ispred BOV sa mitraljezom. Izlazim i pitam: „Ko ovdje komanduje?“ Kazu: „Svabo“. Sreca pa sam tog Svabu upoznao ranije. Zovnem ga i pitam sta hoce sa ovim ljudima. Kaze on: „Sve pod zemlju.“ Naredim mu da za deset minuta napusti moju zonu odgovornosti. Narodu kazem da ide svojim kucama, a oni svi stoje kao ukopani. Uhvatim jednog za ruku i povedem i ostali krenu za nama niz ulicu. Nailazimo pored seoske crkvice koju su ovi srusili PAM-om. Ostao samo jedan dio tornja i na njemu visi Isusovo raspece. Zene padose na zemlju i pocese mi ljubiti noge. Kazu: „Ti si nas Isus.“ Pisem komandi izvjestaj o tome sta se dogodilo sa tacnim podacima gdje je i sta ukradeno. To me je moglo kostati glave jer sam kasno shvatio da je to tako trebalo biti. A sta je bilo? Mene je trebalo izvuci da bi u selo upala paravojska i obavila svoj posao. Kad sam ja otisao oni su dosli mom zamjeniku i rekli da treba da izvrse pretres, a da on izvuce svoju vojsku iz sela i vrsi obezbjedjenje. Sve zivo su u selu opljackali.

ZAKLJUČAK

Ratni put odreda TO opštine Prnjavor  trajao 245 ratnih dana ili 8 mjeseci i 2 dana, od 13.10. do 22.5.1992. godine, a vojne knjižice zaključene 15.6.1992. godine u vojnoj pošti 8840 Banja Luka. Kroz odred , prema prikupljenim podacima, raspoređeno je bilo 540 borca:  27 oficira, 116 podoficira i 397 vojnika. Kroz jedinice odreda je prošlo 572 boraca.  Tri borca su poginula, a 159 je ranjeno, povrijeđeno ili bolesno. Prosjek godina života 28,9 najmlađi 18, a najstariji 58 godinu. Ukupno provedeno 1808 mjeseci rata kod boraca. Poslije rata umrlo je 49 boraca.[5]

Komandant TO opštine na ratištu Zapadne Slavonije, 1991.godine sa borcima odreda.

Ratni put Brigade je dug i mukotrpan. ali pobjednički. Počeo je na ratištima Zapadne Slavonije, a samo nešto kasnije na granicama prnjavorske opštine, na derventskom ratištu. Dakle prije zvaničnog formiranja Brigade. Tadašnji Odred teritorijalne odbrane, nakon skloplјenog primirja na slavonskom ratištu. ušao je u sastav Brigade kao 1 . batalјon (komandant lpbr u prvom Glasu borca lpbr)

[1] Iz ratnog dnevnika odreda, brigade- borbeni put lpbr 1991-1995. godine, materijal iz 1997. godine

[2] bilo je i obavještenja za javnost, jedno od 8.10.1991.godine  komande odreda TO građanima opštine Prnjavor:

major Milorad Kuzmanović 1947. – 2003.

Odred teritorijalne odbrane opštine Prnjavor kao dio oružanih snaga Jugoslavije ima prevashodni zadatak da brani sve građane i cjelkovitost opštine Prnjavor, a u čijem sastavu se nalaze pripadnici svih naroda i narodnosti opštine Prnjavor. Odred TO je mobilisan 18.9.1991. godine i lociran je u rejonu sela Lužani, gdje se vrši vojno-stručna obuka njegovih obveznika u cilju jačanja borbene gotovosti svog sastava za dejstva na području opštine Prnjavor u slučaju agresije kao i u cilju odvraćanja eventuvalnih međunacionalnih sukoba. Naša opština je oduvijek krasila skladne međunacionalne odnose a što je naše najveće bogastvo i čije očuvanje predstavlja i život svih nas. Samim svojim formiranjem i dejstvom odred je već do sada odigrao značajnu ulogu na smirivanju stanja i sprečavanju mogućih međunacionalnih tenzija.                                                                                                                                         S obzirom na veliko interesovanje roditelja, supruga, djece, braće, sestara, prijatelja i djevojaka naših vojnih obveznika da li odred odlazi sa područja naše opštine Prnjavor. Komanda odreda TO opštine Prnjavor ih obavještava da Odred ostaje na području opštine Prnjavor kako bi mogao efikasno da izvršava sve zadatke u cilju odbrane stanovništva i materijalnih dobara naše opštine.

[3] Prema ratnoj formaciji odred je brojčano iznosio 343 pripadnika i spadao je u jače manevarske jedinice TO opštine za izvršavanje zadataka i izvan teritorije opštine. Odred je po formaciji brojao 18 oficira, 28 podoficira i 297 vojnika. Motornih vozila 5, a stoke 61.

[4] Zapovijest komandanta odreda-bataljona TO KIK Živojina Kuzmanovića u   s. Dragalić, za odbranu komandirima 1.2. i prateće čete odreda od 26.11.1991. godine, vidi zapovijest-26.11.1991.

[5] Nije bilo obilježavanja i okupljanja pripadnika odreda TO opštine povodom godišnjice formiranja i odlaska odreda na svoj prvi ratni zadatak na ratište Zapadne Slavonije.

Vukovi sa Vučijaka 1992.

Borbe u opštini Derventa

Povratkom sa zapadno-slavonskog ratišta, 16.3.1992. godine, gdje su bili kao interventni vod po evidenciji 26 pripadnika u sastavu 329.okbr JA Vukovi, odlaze na Vučaijak na odmor.

1992. Kremna Vučijak , smotra pred akciju

Nakon izvršene smotre jedinice, odmah se na derventsko ratište Vukovi se upućuju u rejon Pjevalovac – Trstenci  od 17.3.1992. do 30.4.1992.  na uspostavljanju linije odbrane i izviđanje p/k u sastavu Teritorijalne odbrane opštine Prnjavor.

Brojno stanje po evidenciji vojne pošte TO Prnjavor,  Vukova  čini 169 pripadnika u tri pješadijske čete, komandu i pozadinsko odjeljenje.

 

Karta položaja 2.odreda TO Prnjavor

Vukovi Sadejstvuju jedinicama novoformiranog 2.odreda TO opštine Prnjavor na liniji Pjevalovac – Agićko brdo-Agići na magistralnom putu PrnjavorDerventa 1992.

Na lijevom krilu napada Potočanska četa 2.odreda TO Prnjavor, sredina Vukovi i desno krilo četa TO iz Trstenaca sa komandirom st.vodnik  Vojko Vukajlović iz Kulaša.

Od dejstva streljačke i minobacačke vatre ranjena su 5 pripadnika Vukova u rejonu Pjevalovca 15.4.1992.

Kod pripadnika TO gubici na ovom pravcu su veliki: ranjavanje od MB vatre 9.4. Trstenci, 27.4. Bos.Lužani, 30.4. Pjevalovac, a najteži gubici 2.maja 17 pripadnika sa dva poginula.

Dalji zadadak na derventskom ratištu Vukovi dobijaju pravac djelovanja kasarna u gradu prema ulazu u grad 20.4.1992. od dejstva streljačke i minobacačke vatre ranjena su 3 pripadnika Vukova a jedan poginuo (Nenad Božić iz Štrbaca, Prnjavor) u rejonu oko benzinske pumpe Dervente.

Drugi put Vukovi primaju zadatak odbrane kasarne u gradu sa čuvanjem mostova na r.Ukrini i pravca prema s.Babinom brdu.

monografija 1.bvp,Banja Luka 2016.

U sadejstvu sa jedinicama 327.mtbr, 5.bvp 5.KJNA i jedinicom CJB Banja Luka Vukovi 12.5.1992. učestvuju u zajedničkoj akciji na presjecanju komunikacije Brod-Derventa-Doboj. Izvršen je početni uspjeh i prodor u rejon benzinska pumpa-partizansko groblje i prjesečena komunikacija Brod-Derenta. Oslobođen je veliki broj civila koji su prebačeni na lijevu stranu r.Ukrine. Na desnom krilu napada nalaze se  dijelovi 327.mtbr, odred „Živojin Mišić“ i tč sa zadatkom da presijeku komunikaciju na Rabiću. Usljed angažovanja rezervnih hrvatsko-muslimanskih snaga, došlo je do zastoja u napadu što je rezultiralo povlašenje naših naga na lijevu ovalu r.Ukrine prema kasarni JNA . (1.bataljon 1.KK, Banja Luka, 2016. str. 57)

Križ, Tešanj

Na dobojsko ratište vukovi se upućuju u rejon Križa prema jelahu u opštini Tešanj. U borbenim dejstvima od streljačke vatre ranjena su dva pripadnika Vukova u rejonu Križa-Vitkovci 6.4.1992. (Đumić Darko; , Milanković i Budak ?

Lišnja, Prnjavor

Po zahtjevu SJB Prnjavor Vukovi 1.6.1992. učestvuju u vojnopolicijskoj akciji oduzimanja nelegalnog oružja od pripadnike mjesne zajednice Lišnja Prnjavor u s.Puraći. Bilo je i obavještenje da se vrati oružje TO i ostalo na punkt na magistralnom putu. U pruženom oružanom otporu poginula su tri a četri lica su ranjena. Oštećeno je nekoliko kuća, džamija i drugih objekata. Zarobljena je značajna količina skrivenog MTS, naročito sanitetskog materijala i motornih vozila.

Mišinci, Derventa

1992. u rejonu Cera Šiki i Ćato

Dolaskom u rejon Mišinci-Cer u sadejstvu sa jedinicama VRS 27.mtbr, Osinjskom lpbr, Prnjavorskom 2.lpb, Vukovi učestvuju u operaciji proboju koridora.

Od minobacačkih destava  od 8.6.1992. do  19.6.1992. kada je oslobođen rejon ustaškog uporišta Cer, ranjeno je  15 pripadnika Vukova

U Mišincima se nalazi spomenik za 12 poginulih boraca iz ovog mjesta kojima se služi parastos i položu  vijenci.

Oslobađanjem Cera jedinica Vukova nastavlja dalje desjtva na proboju koridora prema Modriči i Odžaku. Čuvene borbe se vode oko Dobor kule

Jakeš, Modrića

Od minobacačke i streljačke vatre od 30.6.1992. do  7.7.1992. u borbama u rejonu Jakeša, Duge kose gubici Vukova broje 12 pripadnika: 4 poginula i 8 ranjenih pripadnika Vukova.

Dabor kula, Odžak

U rejonu Maksim skok i Dabor kule  opštine Odžak, izbačeno iz stroja 10 Vukova: 4 poginula i 6 ranjenih.

Bolničarka Biljana Aleksić preživjela paklene okršaje sa Vukovima sa Vučijaka

Biljana Alekstić, bolničarka u „Vukovi sa Vučijaka“ i 3.lpb, N.Sančanin, Ženske duše, str.56-57, Banja Luka, 2001.

Derventa

Napad na Bijelo brdo iz pravca Kalačka i Raščiči i drugi pravac iz Begluka

U borba u Derventi u sastavu 27.mtbr 16.7.1992 do 26.9.1992. u rejonima Radešići, Babino brdo, Begluci, Raščići, Bijelo brdo, Sedlić, Koraće 34 gubitaka: 12 poginulih, 21 ranjenih i 1 povređenih.

Gradačac

U borba u Gradašcu u sastavu prnjavorske lpbr od  12.8.1992 do 18.9.1992. u rejonima Gradac, Turići, Prebrice, Brđani, Grabov Gaj, Cerik, Donja Mionica, Gašnjača, Tramošnica 33 gubitaka: 1 poginuli, 30 ranjenih i 2 povređenih.

Brod

U borba za Brod u sastavu prnjavorske lpbr od  1.10.1992 do 4.10.1992. u rejonima Zboriša i Broda 1 povreda, 1 ranjavanje i 1 samoranjavanje.

Zaključak u 1991. godini

Nakon značajnih borbenih dejstva i oslobađanja srpskih krajeva u Zapadnoj Slavpoiji Vukovi u 1992. godini prelaze na derventsko-brodsko ratište i učestvuju u značajnim bitkama vođenim za proboj koridora, oslobađanju Dervente, Modriće, Ožaka i Broda.

U 1992. godini jača brojno stanje i formiranje 1.udarnog bataljona 1.KK 28.6.1992. godine na Vučijaku.

Borbeni sastav Vukova u formacijskim ratnim jedinicama VRS, koji su prošli kroz jedinicu, prikupljanjem podataka:

  • 1991. u sastavu TO Okučani brojnog stanja 28 pripadnika
  • 1991. u satavu 329.okbr JA brojnog stanja 13 pripadnika
  • 1992. u sastavu 327.mtbr JA brojnog stanja 113 pripadnika
  • 1992. u satavu teritorijalne odbrane Prnjavor 169 pripadnika
  • 1992. u sastavu lpbr 550 pripadnika,
  • 1992 u sastavu 27.mtbr derventa  129 pripadnika, i
  • 1992. u sastavu SJB Prnjavor  5 pripadnika

1991. godini kroz jedinicu Vukova prošlo ukupno 55 pripadnika, dok gubici 9 pripadnika ( 1 poginuo i 8 ranjenih) ili 16% od brojnog stanja.

1992. godini u pet vojnih pošta evidentirano  986 pripadnika a gubici (poginuli,ranjeno i povređeno ) 135 ili 14% od brojnog stanja.

 Borbena dejstva Vukova u 1993. godini

Kašić, Benkovac , RSK

Naređenjem komandanta 1.KK od 26.1.1993. godine ponovo se formira 1. udarni bataljon „Vučijak“ u 27.mtbr na osnovu ukazane potrebe i pogoršanja situacije na prostoru RSK, a u cilju pružanja pomoći srpskom narodu i suprotstavljanju ustaške agresije.

Odlazak Vukova u Ravne Kotare-Benkovac doneo je nove pobjede, korišćenjem brzine izvođenja borbenih dejstava, manevar i sposobnost iznenađenja uz korišćenje PO sredstava, naročito „Ose“. Samo u jednoj akciji , prvi vod prve ćete izbacio je iz stroja više od 70 neprijateljskih vojnika. To su bili naši vrli borci: Pejić Duško, Lukić Dragan, Kaurin Vinko, Raljić Mitar i mogi drugi.  I svi ostali uložili su  pravo herojstvo i u borbama u Kašiću.

Ukupno je do sada u Vukovima izgubilo živote 49 pripadnika.-juli 1994.

I pored velikih gubitaka, jedan broj ljudi je od početka  u ovom sastavu Vukova. To su Šikarac, Milijaš, Ljubiša Slatinac, Spasojević Radojica, Biberi i još nekoliko drugih. Moće se reći da ova jedinica nema ni jednog aktivnog oficira. Razne profesije su ovdje, rame uz rame,  momci iz nekoliko opština, stasala za vođenje borbe na osnovu vlastitih iskustava i taktike.  Značajno je i dobra saradnja sa narodom. O vrijednosti „Vukova sa Vučijaka“ pohvalno se izražava i naša vrhovna komanda. (Naš zavičaj Prnjavor, avgust 1994. str.5)

U borba za Kašić u sastavu  i sadejstvu sa 92.mtbr Novigrad VSK u sastavu , Vukovi u fomacijskom sastavu 27.mtbr 1.KK VRS -VP 7127 Derventa,  od  1.2.1993 do 9.2.1993. nastradalih: 7 poginulih, komandant Vukova teško ranjen, 10 ranjenih, među njima i komadir 1. čete Šikarac Miro i 2 povređanih. Velika borba Vukova i velika količina ispaljenih artiljerijskih projektela iveliki gubici kod neprijatelja .[3]

Napad je izveden 4.2.1993. uspješno iz dva pravca, a cilj je pravoslavna crkva u selu Kašić.

Poslije ranjavanja komandanta bataljona Vukova i komandira 1. čete, nastavljaju se borbe pod komandom zamjenika Janše, Borke, Čate i nakon nekoliko dana zauzimaju se položaji prema Narandžićima-kula, ušli u Karin na more, i stali. Uborbama zarobljeno nekoliko tenkova, OT, artiljerijskih oruđa i dr. 19.3. vrši se smotra jedinice na Vučijaku, zaključuju vojne knjižice u sastavu 27.mtbr i jedinica se pušta na odmor.

Zbog  teškog ranjavanja i smrti komandanta Vukovi 15.3.1993.g. izvače se iz benkovačkog ratišta i odlaze u Prnjavor. Prisustvuju sahrani komandanat 17.3., a već

Smrt Veljka Milankovića jedne od legendi rata za odbranu srpskog naroda Dostojno heroja

Genaral-pukovnik Momir Talić, komandant 1.KK, na pogibiju Veljke Milankovića ,  Kao da sam sina izgubio

Milan Martić, ministar MUP RSK za Veljku Milankovića kaže Veliki srpski junak..

Veljko ja sa svojim „Vukovima“ odradio na veličanstven, herojski, njemu svojstven način – Kašić. Svi su ga poštovali, svi su mu se divili. Noć uoči operacije za Kašić,  u kojoj je teško ranjen, kada su se sakupili svi komandanti rekao sam: „Znam ko neće izdati na bojnom polju, jel tako brate Veljko“. A on je odgovorio: “ Moji Vukovi nikada neće izdati“. (Krajiški vojnik, februar 1993.str. 18)

U rejonu Blizne Zavidovići poginuo  Zekić Ratko 26.8.1993.

Tešanj

U borba u opštini Tešanja, rejon  Cerovica – Križ u sastavu prnjavorske lpbr od  3.11.1992, u borbama dva ranjavanja u  Filipovići 21.8.1993. poginuo Siniša Gunjić  u sastavu bVP 1.KK

U sastavu 1.bataljona vojne policije 1.KK VRS

U naredbi komandanta 1.KK  ponovo se formira  jedinica „Vukova“ kao udarni odred vodnog strukture u sastavu 1.bvp 1.KK VRS majora Dragoslava Lakića. Komandant odreda zastavnik Miro Šikarac.

U avgustu mjesecu u sastavu 1.bvp izvodi se borbena destva na pravcu s.Gojakovac  prema s.Filipovići prema Jelahu. U ovim borbama bataljon  uspjeva da pomjeri liniju fromna za 1-1,5km  u pravcu Jelaha. Borbe su bile teške sa 4 poginula pripadnika bvp, i Siniša Gunjević u neposrednoj rafalnoj vatri, pripadnik odreda Vukova, 21.8.. Ranjeno je 35 od čega 6 teže.

U knjizi  Bataljon vojne policije 1.KK, Birani da budu najbolji, banja Luka na strani 145 navodi se da U avgustu mjesecu pod 1.bvp, koji je tada imao pet četa, našla se i jedinica Vukova sa Vučijaka i jedna četa rezervnog sastava MUPRS. Komandant 1.bvp tada je bio kapetan Babić Dragomir, a komandant Vukova sa Vučijaka Miro Mlađenović.

U sastavu lpbr Prnjavor

Od novembra jedinica Vukovi sa Vučijaka su u formacijskom sastavu 3.lpb prnjavorske lpbr, brojnog stanja od 148 pripadnika rapoređenih u tri voda, komandu čete i minobacačko odjeljenje.

Naredbom komandanta lpbr od 2.5.1994. godine, Vukovi se izvlače iz sastava 3.lpb i formira se samostalna diverzantska jedinica sastava tri voda, komanda i pozadinska jedinica.

Vučijak, Kremna 1994.

2.7.1994. godine na Vučijaku okupili su se pripadnici udarnog bataljona 1.KK Vukovi sa Vučijaka radi smotre i obilježavanja treće godišnjice postojanja ove elitne jedinice VRS.

U ime komande 1.KK smotru je izvršio puk Milan Tomović uz pratnju komandanta Vukova Mire Šikarca.

 

 

 

 

Posljednja  akcija Veljke Milankovića (Krajiški vojnik,list 1.KK, 1993. februar, str.18)

Četvrti februar 1993. godine, dva sata ujutro. U osnovnoj školi u Benkovcu bila je neubičajna živost. „Vukovi sa Vučijaka“ spremali su se za akciju. Veoma brzo natovareni su kamioni municijom. „Vukovi“ ulaze u autobus na kratko se čula žestoka buka motora, zatim tišina.

U improvizovanoj kuhinji, nakon što je izdao posljednja naređenja, Veljko Milanković, komandant Vukova, ostao je nadvijen nad topografskom kartom. Kava, doručak „s nogu“ i krećemo na položaj. Sa ugašenim svetlima stižemo na Pržine.

Ispred nas je srpsko selo Kašić. Vijeme kao da je stalo. Stalno dolaze i odlaze kuriri, Milanković i Miro Mlađenović (načelnik štaba) vrše zadnju provjeru veza. S prvim rumenilom na istoku pržine su oživjele. Tenkovi zauzimaju položaj, posade trocjevaca i maljutki vrše posljednje pripreme. Sa zorom počinju detonacije sa sve žešće je i paljba iz pješadijskog naoružanja. Još se nije dobro ni razdanilo, a već hitamo u Smiljane Donje. Milanković izdaje posljednje naredbe Vukovima i tenkistima. Komandant Vukova odlazi u obilazak drugih položaja, a ja počinjem sa snimanjem. Kolona Vukova približavaju se Kašiću iz tri pravca. oko 10 sati kreću i tenkovi.[1]  Počinje pakao.

Ustaše raspolažu sa tenkovima i artiljerijom. nemilice tuku po našim položajima. Vukovi se ne zaustavljaju  već ulaze u Kašić, vode borbu prsa u prsa. Oko podne stiže Milanković. Ljut je što svi tenkovi [2] nisu izašli na položaje. Krenuli su i ovi tenkovi. Pošto mi nije dozvolio da se u tenku prebacujemo do prvih linija, krećem sa janšom i jednom grupom boraca preko polja, kuda su već prošli Vukovi. Ispod Kašića  ponovo srećem Milankovića i ne rastajemo se do tragičnog kraja.

Snimam pokret tenkova i njihova dejstva.

Svuda oko nas strašne detonacije i fijukanje metaka. Tenkisti nakon svake  ispaljene granate premeštaju položaje. Smoje desne strane Milanković objašnjava Janši šta bi valjalo preduzeti da sa tenkovi razvuku kako ne bi bili grupisani na tako malomprostoru.  Iako sve trešti od detonacija, ustajem i stojeći snimam.

U tom trenutku nekoliko metara ispred nas eksplodirala je granata. Detonacija me je bacila na zemlju. Postaljem svestan tek u transporteru da sam ranjen. U benkovačkoj bolnici čujem da je i komandant Vukova teško ranjen. Sudbina je htjela da smo ranjeni od iste granate i da sam čak snimio eksploziju te granate.

Veljko je potom prebačen u Knin, zatim za nekoliko dana u Banja Luku i na kraju na VMA u beogradu, gdje je od posljedica ranjavanja i umro.

Imao sam sreću da radeći kao ratni reporter dobro upoznam tog velikog čovjeka i komandanta. Na žalost, kad je napokon javnost počela saznavati punu istinu o „Vukovima sa Vučijaka“ i Veljku Milankoviću desilo se to što se desilo. (Rade Malešević, reporter TV Banja Luka i Stalni član Pres centra 1.KK).

[1] Jako brojno stanje Vukova, preko 250 pripadnika raspoređeni u tri čete na tri pravca prema s.Kašiću.

[2] Novi tenkovi T84 jačine 15 tenkova, i problem oko uvođenja tenkova u borbu.

.[3]  ostalo je 76 mrtvih ustaša. Krajiški vojnik, februar 1993. str.17

Analiza popune 2. odreda TO

Popuna 2.odreda TO opštine 

Brojno stanje odreda broji 1279 boraca.Kroz [1] 2.odred TO je prošlo  1356 pripadnika od fomiranja iz jedinica TO mjesnih zajednica  do preformacije (10.6.1992.) sa unutrašnjim prekomandama i otpuštanjem.

Prosječno brojno stanje 2. odreda TO opštine je 1279 pripadnika, 2 poginula boraca..

Organizaciono-formacijska struktura odreda je po formaciji TO tip II četnog sastava: 3 pješadijske čete TO sa pratećom četom sastava voda MB82mm i PO vodom BsT 82mm, komandom odreda, prištabskim odjeljenjima: veze, izviđačko i kurirsko odjeljenje i pozadinski vod.

Drugi odred nije bio predviđen planom razvoja TO opštine, ali je na osnovu ukazane potrebe u martu mjersecu fomiran 2.odred od pripadnika rejonskih štabova TO i prostornih struktura jedinica TO u mjesnim zajednicama.

2.odred TO postao je najjača borbena jedinica TO opštine

of_odredii

Prema polu b/s odreda

Pol Svega % Prosek StDev Var Min Mak %M15-64 %S
muški 1208 99,67% 30,84 8,11 65,80 17 63 7,13% 2,57%
ženski 4 0,33% 25,25 6,90 47,58 18 34 0,02% 0,01%
ukupno 1212 100,00% 28 7,50 56,69 17,5 48,5 7,16% 2,58%

U odnosu na broj vojnih obveznika i broj raspoređenih u RJ JA I TO na početku i kraju rata stanje je:U TO je mobilisano 3115 lice, sa prosjekom starosti od 31 godina, standardna devijacija odstupanja od prosjeka starosti  9 godina, dok je varijansa svih vrijednosti prosjeka starost 82 godina, najmlađi pripadnike sa 18 a najstariji pripadnik jedinice ima 65 godina. Učešće brojnog stanja odreda je  6,62% u odnosu na popis  stanovništva opštine u 1991. godini.

Pol Svega % %vo1991 %Rvo1991 %S1991 %vo1995 %Rvo1995 %S1995
1 1208 99,67% 8,98% 43,55% 2,57% 10,34% 27,57% 2,63%
2 4 0,33% 0,03% 0,14% 0,01% 0,03% 0,09% 0,01%
1212 100,00% 9,01% 2,64%

Učešće brojnog stanja TO u 1995. godini odnosu na broj u evidenciji od 26,65% i raspoređenih v/o u RJ VRS 71% i 6,77% u odnosu na procjenjeni broj 45995 stanovnika opštine u 1995. godini.Učešće brojnog stanja TO u 1991. godini odnosu na broj u evidenciji od 23% i raspoređenih v/o u RJ 112% i 6,62% u odnosu na popis  stanovništva opštine u 1991. godini.

Struktura prema polu i starosti

U jedinice TO  je  mobilisano ,  najviše od 20 do 29 godina starosti   41,67%, što  čini 18,39% ukupnog muškog radnog stanovništva opštine od 15 do 64 godine,

STAROST UKUPNO % MUŠKI ŽENSKI
15-19 godina 77 2,47% 76

Prema ratnim jedinicama 2.Odreda TO opštine

Oznaka RJ Jedinica plan Popuna % %popune
T-8460/1 k-da OdTO 13 27 2,23% 207,69%
T-8460/2 odjeljenje veze 9 21 1,73% 233,33%
T-8460/3 izviđačko odjeljenje 10 34 2,81% 340,00%
T-8460/4 kurirsko odjeljenje 7 28 2,31% 400,00%
T-8460/6 1.pč 93 114 9,41% 122,58%
T-8460/7 2.pč 93 307 25,33% 330,11%
T-8460/8 3.pč 93 328 27,06% 352,69%
T-8460/9 prč 73 166 13,70% 227,40%
T-8460/10 pozv 36 83 6,85% 230,56%
T-8460/11 104 8,58%
427 1212 100,00%

popuna_odred

Prosječna starost pripadnika odreda iznosi  32 godina,

Grupa Svega % Prosjek Najmladji Najstariji
vojnika 1047 33,61% 30,67 17 56
podoficira 132 4,24% 31,18 19 53
oficira 33 1,06% 33,93 22 63
ukupno 1212 38,91% 31,93 19,33 57,33

Pregled prema kategoriji vojnih lica

G stanje % %M15-64 %E
3 1047 86,39% 6,18% 2,23%
4 132 10,89% 0,78% 0,28%
5 33 2,72% 0,19% 0,07%
1212 100,00% 7,16% 2,58%

Prema polu

Pol Svega % Prosek StDev Var Min Mak %M15-64 %S
muški 1208 99,67% 30,84 8,11 65,80 17 63 7,13% 2,57%
ženski 4 0,33% 25,25 6,90 47,58 18 34 0,02% 0,01%
ukupno 1212 100,00% 28 7,50 56,69 17,5 48,5 7,16% 2,58%

Prema polu i prosječnom brojnom stanju jedinice:u punoj fizičkoj snazi za izvršavanje borbenih zadataka. Najmlađi pripadnik je imao 18 a najstariji 58 godinu. Odstupanje od prosječne starosti iznosi u prosjeku 6 godina.
sa odstupanjem u prosjeku od 6,01 pripadnik, što iznosi 3,19% od ukupnpg broja radno-sposobnog stanovništva od 15 – 64 godine opštine, odnosno 1,15% od broja stanovnika opštine Prnjavor po popisu iz 1991. godine.Prosječno brojno stanje 541 pripadnik,

Prema starosti pripadnika ratnih jedinica

Starost Svega % Pol
15-19 godina 25 2,06% 1
15-19 godina 1 0,08% 2
20 do 29 godina 589 48,60% 1
20 do 29 godina 2 0,17% 2
30 do 39 godina 407 33,58% 1
30 do 39 godina 1 0,08% 2
40 do 49 godina 159 13,12% 1
50 do 59 godina 27 2,23% 1
preko 60 godina 1 0,08% 1
1212 100,00%
Grafikon starosti pripadnika odreda po kategoriji grupe: vojnici, podoficiri i oficiri
Grafički prikaz godina starosti

Grafikon starosti pripadnika odreda po kategoriji grupe: vojnici, podoficiri i oficiri

Prema planu i izvršenoj popuni odreda
8460_2OdTO_NJ 8460_plan 3 4 5 svega %
93 9 2 104 8,58%
k-da OdTO 13 9 3 15 27 2,23%
odjeljenje veze 9 17 4 21 1,73%
izviđačko odjeljenje 10 26 8 34 2,81%
kurirsko odjeljenje 7 26 2 28 2,31%
1.pč 93 98 15 1 114 9,41%
2.pč 93 271 30 6 307 25,33%
3.pč 93 289 35 4 328 27,06%
prč 73 142 19 5 166 13,70%
pozv 36 76 7 83 6,85%
427 1047 132 33 1212 100,00%
Najviše ima srba sa 96% , što je razumljivo, jer po popisu iz 1991. godine srbi su činili  preko 72% populacije opštine.Prema narodnosti stanje popune:
Narodnost svega %
Srbi 1179 97,28%
Hrvati 8 0,66%
Ukrainci 25 2,06%
1212 100,00%
Pregled prema rodu-službi u nižim jedinicama.Prema rodu ili službi na kojoj su raspoređeni, najviše je bilo roda pješadije sa 88% pripadnika.
rod/sluzba svega %
Pješadija 1063 87,71%
Artiljerija 4 0,33%
ARJ PVO 1 0,08%
Oklopno-mehanizovane jedinice 1 0,08%
Veza 33 2,72%
Tehnička služba KOV 19 1,57%
Vazduhoplovnotehnička služba 1 0,08%
Intendantska služba 28 2,31%
Sanitetska služba 18 1,49%
Saobraćajna služba 44 3,63%
1212 100,00%

Prema statusu kategorije borcaNa ratištu Zapadne Slavonije (oktobar 91-maj 92), od ukupno angažovanih boraca odreda 88 odsto činili su borci pješadije.(znatno iznad formacije). Angažovanjem na težištu odbrambenih i napadnih zadataka u protivpješadijskoj borbi i POB kao pridodata jedinica okbr.

prema Zakonu o pravima boraca, RVI…, još nije kategorisano 217 pripadnika odreda.

Svega <> 1 2 3 4 5 6 7
1212 432 432 41 65 56 40 59 87
23,29% pripadnika ima status RVI.U statusu vojnih invalida ima 126 pripadnika odreda
Svega % RVI VRS RVI MUP
233 19,22% 231 2
33 pripadnika nagrađeno ili 2,72% u toku rata .28 pripadnika odreda ili 2,31% je odlikovano  u toku rata,
Najviše je bilo raspoređeno iz naselja Prnjavora 80 pripadnika.
naselje Svega %
Babanovci 3 0,25%
Brezik 10 0,83%
Čivčije 2 0,17%
Čorle 22 1,82%
Crkvena 12 0,99%
Doline 1 0,08%
Donja Ilova 41 3,38%
Donja Mravica 21 1,73%
Donji Galjipovci 6 0,50%
Donji Palačkovci 17 1,40%
Donji Smrtići 49 4,04%
Donji Štrpci 31 2,56%
Donji Vijačani 68 5,61%
Drenova 19 1,57%
Gajevi 2 0,17%
Gornja Ilova 45 3,71%
Gornja Mravica 26 2,15%
Gornji Galjipovci 4 0,33%
Gornji Palačkovci 37 3,05%
Gornji Smrtići 144 11,88%
Gornji Štrpci 28 2,31%
Gornji Vijačani 71 5,86%
Grabik Ilova 36 2,97%
Gusak 7 0,58%
Hrvaćani 22 1,82%
Jadovica 6 0,50%
Kokori 10 0,83%
Konjuhovci 1 0,08%
Kremna 5 0,41%
Kulaši 16 1,32%
Lišnja 1 0,08%
Lužani 11 0,91%
Maćino brdo 2 0,17%
Mlinci 4 0,33%
Mračaj 2 0,17%
Mravica 4 0,33%
Naseobina Hrvaćani 1 0,08%
Naseobina Lišnja 3 0,25%
Novo Selo 2 0,17%
Okolica 14 1,16%
Orašje 15 1,24%
Otpočivaljka 3 0,25%
Paramije 6 0,50%
Pečeneg Ilova 72 5,94%
Popovići 40 3,30%
Potočani 25 2,06%
Prnjavor 112 9,24%
Prosjek 17 1,40%
Ralutinac 1 0,08%
Ratkovac 10 0,83%
Šarinci 22 1,82%
Šereg Ilova 9 0,74%
Šibovska 1 0,08%
Skakavci 6 0,50%
Srpovci 9 0,74%
Velika Ilova 37 3,05%
Vršani 13 1,07%
Banja Luka 2 0,17%
Derventa 2 0,17%
Doboj 1 0,08%
Gradiška 2 0,17%
Krupa 1 0,08%
1212
Od 3 komandira čete bilo je raspoređeno 7 starješina na dužnost komandira čete TO.Prema komandnoj dužnosti:
Komandne duznosti
komandant bataljona 1
zamjenik komandanta bataljona 3
pomoćnik komandanta bataljona 7
komandir čete 7
zamjenik komandira čete 6
komandir voda 20
komandir odjeljenja 34
referenti 12
četne/baterijske starješine 10
Prema komandnoj dužnosti i činu stanje:
Komandna duznost čin
komandant bataljona Major
zamjenik komandanta bataljona Poručnik
zamjenik komandanta bataljona Kapetan
zamjenik komandanta bataljona Kapetan 1 klase
pomoćnik komandanta bataljona Vojnik na k-noj dužnos
pomoćnik komandanta bataljona Stariji vodnik
pomoćnik komandanta bataljona Potporučnik
pomoćnik komandanta bataljona Kapetan
pomoćnik komandanta bataljona Kapetan 1 klase
komandir čete Vodnik
komandir čete Stariji vodnik
komandir čete Kapetan 1 klase
zamjenik komandira čete Vojnik na k-noj dužnos
zamjenik komandira čete Vodnik
zamjenik komandira čete Vodnik 1 klase
zamjenik komandira čete Kapetan 1 klase
komandir voda Vojnik na k-noj dužnos
komandir voda Desetar
komandir voda Vodnik
komandir voda Potporučnik
komandir voda Kapetan
Prema činu, najviše bilo vodnika od podoficira i kapetana I klase od oficira.
cin svega %
Vojnik na k-noj dužnos 23 1,90%
Razvodnik 34 2,81%
Desetar 90 7,43%
Mlađi vodnik 4 0,33%
Vodnik 39 3,22%
Vodnik 1 klase 2 0,17%
Stariji vodnik 15 1,24%
Stariji vodnik 1 klase 3 0,25%
Zastavnik 3 0,25%
Potporučnik 1 0,08%
Poručnik 3 0,25%
Kapetan 5 0,41%
Kapetan 1 klase 3 0,25%
225 18,56%

U okviru vojno-evidencionih sposobnosti i sledujući VES-u i činu

Kolektivno naoružanje prema formaciji odreda.Muzej 1.KK

[1] Analiza podataka rađena na osnovu baze podataka izrađene u accessu uz upotrebu tabela i grafikona u excelu i SPSS,

Brojno stanje odreda TO

Analiza brojnog stanja Odreda TO Prnjavor na Zapadno-slavonskom ratištu 1991-1992. godine [1] 

  1. Broj boraca u Odredu TO Prnjavor

mobuilizacija

U 1991. godinu , istraživanjem je utvrđena popuna od 442 raspoređenih boraca odreda u sastavu 329. oklopne brigade Jugoslovenske vojske na zapadno-slavonskom ratištu u SR Hrvatskoj, što čine 99,1%  pripadnici muškog pola, što je razumljivo, jer su oni nosioci borbenih dejstava, a samo 0,9% odnosi se na ženski pol koji je raspoređen u sanitetsku jedinicu odreda. I u 1992. situacija je ista u vezi pola, ali sa popunom od 101 pripadnika.

Ratni put odreda trajao je 245 ratnih dana od 13.10. do 22.5.1992. godine, ili 8 mjeseci i 2 dana.

brojno stanje  541 pripadnika, poginulo je 3 borca.

Pregled brojnog stanja 1991-1992:

Kategorija lica svega % % od formacije 343 v/O
oficira 27 4,99% 7,87%
podoficira 112 20,70% 32,65%
vojnika 402 74,31% 117,20%
ukupno 541 100,00% 157,73%

Daljim istraživanjem utvrđen je broj od 572 pripadnika odreda  raspoređenih po nižim jedinicama odreda sa unutrašnjim prekomandama i ponovnog dolaska u jedinicu, u toku izvršavanja borbenog zadataka na zapadno-slavonskom ratištu (prošlo kroz jedinicu), zaključno sa 15.6.1992. godine.[2] 

2. Broj boraca po polu v/o raspoređenih u odred

Pol Svega Prosjek StDev Var Min Mak %
Muški 536 29,05 6,75 45,56 18 58 99,08%
Ženski 5 25,60 5,27 27,80 20 33 0,92%
Ukupno 541 27 6,01 36,68 19 45,5 100,00%

U odred je mobilisano 541 lice, sa prosjekom starosti od 27 godina, standardna devijacija odstupanja od prosjeka starosti 6 godina, dok je varijansa svih vrijednosti prosjeka starost 36, 68 godina, najmlađi pripadnike sa 18 a najstariji pripadnik jedinice ima 58 godina. Učešće brojnog stanja odreda je  1,15% u odnosu na popis  stanovništva opštine u 1991. godini.

[1] Statistička analiza podataka rađena je iz baze podataka u aplikaciji access.

[2] Prema informacionom sistemu u odredu je evidentirano 459 pripadnika.  Odred nije imao popunu po formaciji od 434 pripadnika. Na licu mjesta npr. po spisku na dan 29.11.1991. godine odred je brojao 212 boraca.

Početak raspada SFRJ i građanskog rata

Državna kriza , raspad Jugoslavije, nastanak novih država, dolazak „plavih šljemova“, građanski rat u Bosni i Hercegovini

Da li se rat u Bosni i Hercegovini, odnosno u Jugoslaviji mogao izbjeći i svi problemi i politički konflikti mirno riješiti?. Čiji su bili interesi i kakvi ciljevi na ovim prostorima, da li međunarodne zajednice, odnosno Evrope, SAD, islamskih zemalja, unutrašnjih nacionalističkih snaga.[1]

Raspad SFRJ počinje kada jake separatističke snage u Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i Makedoniji uz podršku međunarodne zajednice imaju cilj stvaranje samostalnih država od  bivših republika SFRJ, dok interes drugih naroda, prevashodno srpskog, nije riješen u tim republikama. JNA je imala ustavnu obavezu i dužnost da brani i štiti tadašnju zajedničku državu_SFRJ.

Pristrasnost međunarodne zajednice i stvaranje muslimansko-hrvatske koalicije u Bosni i Hercegovini, kao i islamski fundamentalizam uticali su na krizu i početak rata, jer se odustalo od ustavnih rješenja da se koncenzusom svih naroda u BiH donose odluke.  Štampa je pisala da postoje logori za obuku mudžahedina za borbu protiv HVO i VRS i da nisu došli u BiH samo da ratuju, nego da bosanske muslimane uče islamu.

Da je bilo više mudrosti među političkim strankama, rat se mogao izbjeći a kriza riješiti mirnim putem.

U prvoj ratnoj 1991. godini, kada dolazi do osnivanja nacionalnih stranaka sva tri naroda u BiH, kada počinje rat u Hrvatskoj gdje srpski narod uz pomoć JNA brani svoju slobodu i teritorije, počinje raspad SFRJ. U BiH muslimanski lideri stvaraju svoju vojsku kroz teritorijalnu odbranu, koja je bila sastavni dio oružanih snaga SFRJ. Počinju napadi na kasarne JNA, kasnije na kolone vojnika JA, napadi na srpske svatove u Sarajevu, masakr u Sijekovcu i kasnije zajedničke oružane akcije muslimansko-hrvatskih formacija.[2] U maju mjesecu 1992. godine formiran je Glavni štab VRS i stvorena Vojska Republike Srpske.

Na spomen pločama u Hramu uklesana su imena 427 poginulih i nestalih boraca VRS sa područja prnjavorske opštine. Crkva posvećena Svetom velikomučeniku knezu Lazaru.

Aktivnosti Predsjedništva SFRJ u funkciji Vrhovnog komandanta Oružanih snaga SFRJ

Slijede događaji i aktivnosti angažovanja JNA na legalnom i legitimnom sprovođenju naredbi Predsedništva SFRJ  o rasformiranju svih neregularnih oružanih snaga i o vraćanju oružja, ilegalno unetog u zemlju u  jedinicama JNA. Međutim, Slovenija i Hrvatska su odlučno izjavile da neće dozvoliti sprovođenje te naredbe na svojoj teritoriji.

Na Plitvicama, 31.3.1991. godine,  došlo je do oružanog sukoba pripadnika milicije SAO Krajine i specijalnog odreda MUP-a Hrvatske, Predsedništvo SFRJ je naredilo jedinicama JNA da podignu borbenu gotovost svojih odgovarajućih jedinica i da obezbede poštovanje prekida vatre. Jedinice JNA su trebale da obezbede mir i pravnu sigurnost građana i omoguće mirno rešenje krize. To je i bila ustavna obaveza JNA.

Prilikom demonstracija pred zgradom Komande vojno-pomorske oblasti u Splitu (6.5.1991.) protiv JNA, poginuo je jedan vojnik, a više njih je ranjeno.

Jedinice ZNG Hrvatske su kod s. Tenja napale JNA 7. jula, što je pored drugih manjih napada predstavljalo prekretnicu u ratu u Hrvatskoj u smislu da su direktni sukobi između JNA i Zbora Nacionalne Garde  postali učestali i time uveli jedinice JNA u „stavljanje“ na stranu srpskih snaga.

Predsedništvo donosi odluku 12. jula da prihvati Brionsku deklaracju i donosi naredbu o demobilizaciji svih oružanih snaga osim JNA i redovnog sastava milicije, da se na granicama SFRJ uspostavi stanje od pre 25. juna 1991, i da se deblokiraju kasarne i vojni objekti koji su, u međuvremenu, blokirani od pobunjenika. Zatim 18. jula doneta je odluka o povlačenju jedinica JNA iz Slovenije, a 29. jula jedinice su počele da napuštaju Sloveniju. Tada počinje eskaliranje otvorenog oružanog sukoba u Hrvatskoj.

Na zasedanju Sabora Hrvatske 1. avgusta predsjednik Tuđman je pozvao na nastavak „općeg rata“. Istog dana, u selu Dalj, došlo je do krvavog obračuna ZNG sa Srbima iz tog sela.

Organi SFRJ ulažu napore da se prekinu borbe i spor riješi mirnim putem, predstavnici otcljepljenih republika to na sastancima podržavaju, a praktično nastavljaju sa nasilnom secesijom.

Na dubrovačkom vojištu JNA je bila isprovocirana perfidnim aktima ZNG-a, Granatiranje (bombardovanje) Dubrovnika došlo je nakon što su jedinice ZNG dejstvovale iz starog dijela grada koji je kulturno-istorijski spomenik. JNA je odgovorila na te napade. JNA je optužena da je „grubo povrijedila pravila međunarodnog prava“.

U izvršavanju naredbi Predsjedništva SFRJ, JNA je angažovala prioritetno oklopno-mehanizovane jedinice. Smatralo se da će u ratu na prostorima bivše Jugoslavije OMJ biti u stanju da samom svojom pojavom na bojištu spriječi krvave događaje.[3]

poslije burnih događaja u raspadu stare Jugoslavije i rješavanje kriše  u  Skupštini Jugoslavije prograšen je Ustav Savezne Republike Jugoslavije i usvojena Deklaracija, 27.4.1992. godine.

Komandant 1.KKVRS general Momir Talić u Krajiškom vojniku od 6.6.1996. str.7 kaže o početku rata.

Te noći, između 16. i 17. avgusta 1991. godine, kada smo u Gradišci, pod borbom, prelazili Savu, bio sam svjestan da idemo zaštititi srpski narod u zapadnoj Slavoniji kako mu se ne bi ponovio pokolј iz prošlog rata. Cijelu noć sam o tome razmišlјao, znao sam da je tadašnja JNA sposobna da izvrši to naređenje o tampon zoni, o razdvajanju snaga, ali uslijedile su loše, vrlo loše političke odluke. Mislim na ono kreni – stani, ona silna primirja. Još je Napoleon rekao „ako hoćeš da uništiš sopstvenu vojsku Onda samo kreni pa stani” . Ako to ponoviš nekoliko puta, to je katastrofa. Pa opet, Banjalučki korpus je izvršio naređenje. Zaštitili smo veći dio srpskog naroda u Zapadnoj Slavoniji. Druga je priča šta se to dogodilo u prolјeće 1995. godine, ali mi smo svoj posao te jeseni i zime 1991. i 1992. godine uradili.

Da je na vrijeme 12. korpus JNA, to je onaj  Novosadski korpus izvršio svoj zadata izbio u Daruvar, a Gardijska brigada u blizinu Nove Gradiške ne bi bilo tako dugog, tako krvavog rata. A baš takve naredbe su postojale. Izbjeglo bi se, ustvari bilo manje stradanje i srpskog i hrvatskog naroda. Ni jedna, pa ni ta zamisao vojnih komandi u doba nije do kraja sprovedena, jer je JNA, ponavlјam, ubijana, umrtvlјivana onim, kreni stani. Veliki uticaj na to imala je međunarodna zajednica, a oni ili nisu znali ili nusu  htjeli, ali je evidentno da nisu uvažava sve realne elemente, pogotovo istoriju ovdašnjih konflikata, su doprinijeli , rat trajao i dugo i da bude krvav. Vjerujem da će istorija, da će lјudi koji so bave naukom  pravilno složiti sve elemente koji doveli su doveli do raspada prethodne Jugoslavije. Ja kao savremenik ovih događanja u jedno sam siguran: Hrvati, veliki broj Hrvata želјeli rasturanje Jugoslavije, za to su se dugo godina  pripremali. Srbi su, najprostije kazano, mnogo čemu bili naivni. Vjerovali su iskreno u bratstvo i jedinstvo i to nije moglo u svim tim istorijskim okolnostima da se ne plati.

Učešću 16.kmtb od  6.6.1996. str.18-25, ratni put Prve oklopne brigade VRS UDARNE PESNICE 6.6.1996. str.26-30, 43.mtbr JAČI OD SUDBINE  6.6.1996. str.31-37; jedinice JNA koje su prve prešle r.Savu u odbranu i zaštitu srpskog naroda u Zapanu Slavoniju 1991. godine

1992. predsudna godina rješavanja jugoslovenske krize

U Januaru, 2.1.1992. godine, uz prisustvo ličnog izaslanika generalnog sekretara UN, potpisan je u sarajevu,  Dogovor o primjeni, nazvan 15. primirje, čiji je cilj  trajni prekid vatre, kao posljedni preduslov za dolazak „plavih šljemova“, kao i mogućnost ostvarivanje mirovne misije UN u jugoslaviji.

Slijedi Konvencija o Jugoslaviji, potpisana od 159 stranaka, saveza i udruženja iz svih dijeloiva Jugoslavije, sem Slovenije, u Skupštini SFRJ.

General armije  Veljko Kadijević, savezni sekretar za narodnu odbranu, podnosi ostavku zbog „pogoršanog zdravstvenog stanja“

Na beografski aerodrom Surčin sletela je prva grupa oficira za vezu UN.,

U Srbiju poičetak dolaska izbeglica iz Hrvatske i Slovenije, oko 25.000. Početak antiarmijske kampanje u makedoniji , što je rezultiralo da 21. februara postignut dogovor o izmještanju jedinica JNA iz Makedonije.

Skupština Jugoslavije ocjenila je da kontinuitet Jugoslavije ne može biti doveden u pitanje, te da će razgraničenje sa sekcesinističkim republikama biti najbroblematičnije.

Donijeta je odluka o pripremi zakonskog akta o ostvarivanju prava naroda na samoopredeljenje i o rekonstrukciji Jugoslavije

Prvih dana maja 1992. godine saopšena je odluka Štaba Vrhovne komande o svođenju Vojske Jugoslavije na teritoriju i građane novostvorene državne zajednice. Povratak jedinica iz Bosne i Hercegovine u roku od 15 dana.

Već 3.5.1992. godine izvršen je mučki napad muslimanskih snaga na kolonu pripadnika JNA u Sarajevu. Pobijeno je 42 vojnika i oficira JNA. Sijedi drugi mučki napad na kolonu pripadnika JNA u Tuzli , 15.5.1992. godine od strane muslimansko hrvatskih snaga. novosti 4.maj 2021

Propusti JNA u procesu raspada Jugoslavije i tokom rata

  • Ključni promašaji su koncepcijiski. Najprije, to je glolifikacija apstraktnog sistema ONOiDSZ, uz praktičnu sistemsku promociju nacionalnih vojski. JNA je nužna ,po toj koncepciji u svom okrivlju obučavala i naoružavala nacionalnu oružanu silu koja se kasnije i okrenila protiv nje.  Ima mnogo grešaka u političkoj strategiji upotrebe JNA, kao i vojničkog diletantizma u rukovođenju i komandovanju jedinicama. Operacija u Sloveniji je tipičan primjer takvog amaterizma, i to je, po mom ubeđenju, bio ključni moment koji je odredio dalju sudbiju jugoslavije. (Interviju greneral-pukovnika  Života Panića, načelnika GŠVJ, „Borbi“, Vojska, 31.12.1992. str.4-5)

Rat u Bosni i Hercegovini počinje 3.3.1992. godine kada je područje opštine Brod bilo izloženo otvorenoj agresiji iz Hrvatske.

Tog dana je iz Slavonskog Broda preko mosta u Brod[4] prešao veliki broj dobro naoružanih hrvatskih vojnika sa teškim naoružanjem. Napad na srpsko stanovništvo počeo je na glavnom putu Brod-Derventa, odnosno u Stadionskoj ulici, kada su hrvatsko-muslimanske vojne snage zajedno sa 108. Brigadom Zbora narodne garde zauzele centar grada.

Opština je preživjela teške trenutke tokom pokušaja zauzimanja njenih pojedinih područja, posebno Brodskog polja, koje  je pretežno bilo naseljeno srpskim stanovništvom. Stanovnici ove mjesne zajednice su pružili otpor. Uslijedila su strašna razaranja, ubistva građana. Brod je jedna od najstradalnijih opština u Republici Srpskoj, među prvim stradalim i da su sve kuće u Brodu bile porušene, da je poginuo veliki broj ljudi i da su svi preživjeli srpski stanovnici u maju bili protjerani sa prostora opštine.

Prema izjavama i dokumentima kojima raspolaže Boračka organizacija Brod, 3. marta 1992. godine u tadašnjem Bosanskom Brodu je održan sastanak predstavnika tri naroda, odnosno političkih vođa stranaka koje su imale odbornike u lokalnoj skupštini s ciljem smirivanja tenzija izazvanih sprovođenjem jednostranog referenduma, a rješenje je predložio tadašnji predsjednik Izvršnog odbora Skupštine opštine Mihajlo Srijemac.
Po povratku kući, u 16.40 časova sa područja brodskog naselja Mahala, Srijemca su iz vatrenog oružja ranili pripadnici hrvatsko-muslimanske koalicije, potpomognute snagama HOS-a iz Slavonskog Broda.

Preživjeli svjedoci tog vremena opisuju da je nastavljeno zastrašivanje lokalnog srpskog stanovništva fizičkim maltretiranjem, pljačkama i odvođenjem u logore.

Napad na Brod 3. marta bio je samo uvod za najsvirepije zločine koji su se tog mjeseca dogodili na području ove opštine.

Članovi porodica Martić i Dujanić ubijeni su 25. marta 1992. godine u Brodu, a već sutradan dogodio se pokolj u Sijekovcu.

Pripadnici regularne Hrvatske vojske, zajedno sa paravojnim hrvatsko-muslimanskim jedinicama iz BiH i Hrvatske, 26. marta 1992. godine u Sijekovcu ubili su devet srpskih civila, a narednih dana ubijeno je još 37 Srba iz ovog prigradskog naselja.
Najmlađa žrtva imala je 17, a najstarija 72 godine.
Tokom 1992. godine u Sijekovcu je ubijeno 46 srpskih civila, navodi se u dokumentima Boračke organizacije Brod.

Okupacija hrvatskih snaga prekinuta je 7. oktobra 1992. godine kada je general Slavko Lisica osmišljenom vojnom akcijom oslobodio područje opštine Brod. (sajt Glas Srpske 3.3.2020.)

Agresije Hrvatske vojske na Brod, obilježena 21 godina 

3.3.2013.

Služenjem parastosa i polaganjem vijenaca i cvijeća, te paljenjem svijeća za srpske žrtve, danas će u Brodu biti obilježena 21 godina od agresije hrvatske vojske na ovu opštinu.Obilježavanje će biti održano ispred spomen-obilježja kod Osnovne škole „Sveti Sava“ u Brodskom Polju. Iz opštinske Boračke organizacije podsjećaju da je 3. mart datum koji je u istoriji Broda upisan kao dan kada su Srbi sa područja tadašnje opštine Bosanski Brod 1992. godine bili izloženi otvorenoj agresiji regularne vojske Republike Hrvatske, potpomognute paravojnim oružanim formacijama Hrvata i muslimana iz Broda. Ovim činom počeo je rat u BiH, ističu u Boračkoj organizaciji. Trećeg marta 1992. godine regularne jedinice Vojske Hrvatske prešle su otvoreni most između Slavonskog Broda i tada Bosanskog Broda i počinila brojne zločine nad srpskim stanovništvom za koje još niko nije odgovarao. Sa više od dvije hiljade dobro naoružanih hrvatskih vojnika preko mosta je prevezen veliki broj pješadijskog naoružanja, uključujući i topove. Dan prije otvaranja mosta, koji je omogućio prelazak oružanim snagama iz Hrvatske na teritoriju BiH, na njemu su se sastale delegacije iz Hrvatske i BiH, koje su predvodili predsjednik SO Slavonski Brod Jozo Meter i ministar unutrašnjih poslova BiH Alija Delimustafić. Tom prilikom, slaveći formiranje hrvatsko-muslimanskog bloka, javno su vezivali hrvatsku i muslimansku zastavu. Hrvatska je otvaranje mosta uslovila povlačenjem snaga JNA 25 kilometara od granice, čime je srpski narod u Brodu i okolini ostao nezaštićen. Hrvatska vojska je odmah po ulasku u Brod počinila brojne zločine. Žrtve agresije hrvatskih oružanih snaga bile su ujedno prve žrtve rata u BiH. U noći 3. marta 1992. godine dok se kući vraćao sa sastanka multinacionalnog Kriznog štaba ranjen je tadašnji predsjednik Izvršnog odbora Skupštine opštine Brod Mihajlo Sremac. „Pucano je iz blizine. To se desilo nakon što je ispred moga vozila prošla kolona automobila u kojima su se nalazili predstavnici republičkih institucija koji su prisustvovali sastanku u Brodu. U jednom od tih vozila nalazio se i Ejup Ganić, tadašnji potpredsjednik Predsjedništva BiH koji je na ovom sastanku predstavljao delegaciju SDA“, rekao je Sremac Srni. Od tog dana u Brodu više nije djelovala legalno izabrana vlast, već je vlast preuzela koalicija HDZ–SDA. Na mostu na Savi koji spaja dva Broda i koji je do tada nosio ime „Most bratstva i jedinstva“ bila je istaknuta tabla sa natpisom „Srbima i psima – zabranjem prelaz“. U samom gradu počela je hajka na Srbe. NJima je zabranjen izlazak iz kuća i stanova. Napadi su bili svakodnevni. Grad Brod postaje pakao za Srbe. Prijetnje premlaćivanjem bile su svakodnevne. Zabilježene su i prve žrtve koje je organizovala sama vlast. Grupa hrvatskih bojovnika, koje je predvodio Alija Halibašić, 25. marta ujutro oko 5.00 časova upadaju u kuću Andrije Martića i ubijaju njega, njegovog sina Momira i komšinicu Dušanku Dujanić koja se tu zatekla. Bio je to uvod u masovni zločin koji će se dan kasnije desiti u prigradskom naselju Sijekovac gdje je u jednom danu ubijeno dvadeset Srba od kojih je najmlađa žrtva bio sedamnaestogodišnji Dragan Milošević a najstarija Jovo Zečević koji je imao 72 godine. Narednih dana ubijeno je još četrdeset civila. NJihova tijela su danima „vožena“ u hladnjači da bi kasnije bila bačena u rijeku Savu. Veliki broj Srba završio je u hrvatsko-muslimanskim logorima, kojih je u Brodu bilo deset. Bilo je zatočeno oko dvije hiljade, uglavnom civila, srpske nacionalnosti. Logoraši su svakodnevno bili izloženi zlostavljanu, mučenju i ubijanju. „Mi žene, odvođene smo na prvu borbenu liniju i tu su nas silovali. Hrvatski vojnici izlazili su iz rovova jedan po jedan i iživljavali se nad nama. Moje sapatnice i ja smo od silovanja gubile svijest. Posebno mi je u sjećanju ostala golgota jedne mlade žene koju su živu pekli na ringli. Poslije su je silovali pa ubili“ – ispričala je svojevremeno Bošnjakinja iz Bosanskog Kobaša Hazba Nuhić, koja je zbog navodne saradnje sa Srbima dovedena u logor Polet u Brodu. Zbog zločina koje su pripadnici regularnih oružanih snaga iz Hrvatske počinili na teritoriji Broda, Opštinsko udruženje za traženje zarobljenih boraca i nestalih civila, zajedno sa Udruženjem logoraša iz ovog grada, još 2002 .godine podnijelo je Haškom sudu prijavu protiv osumnjičenih za ratne zločine počinjene nad Srbima na području opštine Brod. Osim dokumentacije o zločinu u Sijekovcu, Haškom tužilaštvu je dostavljena i dokumentacija o likvidaciji 226 Srba u brodskoj opštini dok su njom gospodarile hrvatske i bošnjačke snage. Kasnije je ovaj predmet ustupljen Tužilaštvu BiH za ratne zločine, ali ni do današnjeg dana ovaj zločin nije procesuiran.U Brodu su uvjereni da u Sudu BiH jednostavno bježe od ovog predmeta zbog pitanja koja bi se pred sudom otvorila. „Zna se da su trupe tada međunarodno priznate države Republike Hrvatske ušle u Brod 3.marta 1992.godine. Zna se da su učestvovale u svim zločinima na području brodske opštine. Otvaranjem ovog slučaja potpuno bi se razobličila uloga Hrvatske u paljenju ratnog požara u BiH. A to je ono što,izgleda, međunarodnim krugovima nikako ne odgovara. To ne odgovara ni Hrvatskoj, ni bošnjačkom rukovodstvu u Sarajevu. NJima su Srbi krivi za sve, jer su svjetski moćnici unaprijed odlučili da srpski narod optuže za sve loše što se dogodilo u prethodnoj Jugoslaviji. Na nama je da dokažemo suprotno“, kaže predsjednik Udruženja za traženje zarobljenih boraca i nestalih civila iz Brod Marko Grabovac. On upozorava da Sud i Tužilaštvo BiH, izjavama da se „radi na predmetu Brod“, stalno obmanjuje srpske žrtve. „Pa prošlo je više od 20 godina od zločina, a još niko nije procesuiran?! Šta je još potrebno pa da zločinci nad srpskim civilima u Brodu budu privedeni pravdi“, pita Grabovac.

[1] Jugoslavija, rat koji se mogao izbjeći, film koji daje odgovor. Strani dokumentarni film, prikazan na televiziji K3 Prnjavor, decembra 2003. godine

[2] 28. marta zauzima se Derventa, a 31.maja grad Modriča, čime je jedini preostali putni pravac: Prnjavor-Stanari-Rudanka-Modriča-Šamac presječen.

[3] Kapetan I klase Dragan Vuković: Za savremenije organizovanje OMJ, „Novi glasnik“  broj 5-6, septembar-decembar 1994. godine,  str .41.Posljedni načelnik GŠVRS, 2005. godine

[4] O prelasku hrvatske vojske preko mosta u Brod postoje sačuvani video-snimci, koji su uvršteni u dokumentarni film „Od stradanja do slobode Broda“.

Srpski borac u broju maj-juni 2002.str.23-34  i maj-juni 2002.str.35-46, povodom deset godina od raspada SFR Jugoslavije, objavio je članak KAKO JE POČEO RAT U BIH, autora Radovana Jovića

Sukobljena strana

Sukopljena strana u zoni odgovornosti 329.okbr JA

u čijem sastavu kao ojačanje upotrebljen odred u sastavu 2.partbrTO bila je 121. brigada ZNG, Nova Gradiška

121. brigada ZNG

Odluka k_danta odreda TO za odbranu u sastavu 329.okbr, zs ratište 1991-92

Odluka k_danta odreda TO za odbranu u sastavu 329.okbr, zs ratište 1991-92

Novogradiška brigada službeno je ustrojena 1. listopada 1991. godine, a njezina 1. bojna svoj ratni put je počela kao dobrovoljačka postrojba Zbora narodne garde 28. lipnja pod zapovjedništvom Željka Žgele koja je prije toga bila 3. bojna 108. brodske brigade. Od zarobljenog oružja u Novoj Gradiški osniva se još jedna bojna koja će postati 2. bojna 121. brigade.

Nakon ustrojavanja 3. listopada, 121. brigada zajedno sa 108. brigadom kreće u svoju prvu akciju, protunapad duž stare ceste Nova Gradiška-Okučani pri kojem je JNA izgubila pet tenkova i dva oklopna transportera. Tijekom studenog brigada vrši nove protunapade i pomiče crtu obrane u smjeru Mašića i Medara.

Na južnoj crti obrane brigada drži položaje na Goricama s jednom satnijom 3. brigade i 99. brigadom.

Od 10. prosinca brigada učestvuje u zajedničkoj akciji s ciljem uspostave potpunog nadzora nad putem Nova Gradiška – Požega i selima Snjegavić, Golobrdac, Čečavac, Jeminovac, Sinlije, Opršinac, Vučjak Čečavski i Ruševac. Nakon devet dana borbi zauzeto je jako neprijateljsko uporište Mašička Šagovina, a 30. prosinca zauzeto je i selo Širince. Akcija ‘Širinci’ zaustavljena je tek 3. siječnja 1992. nakon potpisivanja Sarajevskog primirja.

Nakon primirja 121. brigada drži položaje naspram 18. korpusa Srpske vojske Krajine, a taktička skupina odlazi na istočnoslavonsko bojište.

U jesen 1944. godine brigade se preustrojava u 121. domobransku pukovniju. Zajedno sa pukovnijom brigada je imala 156 poginulih i 536 ranjenih.

Izvor: http://www.vojska.net/hrv/oruzane-snage/hrvatska/brigada/121/

OBAVJEŠTAJNI PODACI OG-1 O STANJU 01.04.1992.kod NA DIJELU BOSANSKOG BRODA I DERVENTE[1]

(sa prezentacije povodom Dana opštine Prnjavor)
• Njemačka nastavlja sa isporukom tenkova Hrvatskoj, a uskoro će početi isporuka aviona.
• U selu Svilaj je raspoređen tenkovski bataljon 108. brigade Zbora narodne garde.
• U selu Modran postavili barikade,  zatvaranje magistranog puta Doboj-Derventa.
Obavještajni podaci OG-1

Obavještajni podaci OG-1

• U širem području Bosanskog Broda su sljedeće snage:
– Jedan VBR u zaseoku Raščići, S / Z odz sela Begluci,
– Tenkovski vod i 1 haubica baterije 122mm, u voćnjaku Čelaruše, sjeverno od sela Kostreš
– PAT i oko 50 ustaša Perići u zaseoku, u blizini sela Bijelo Brdo
– Haubica kod bezinske stanice Potočani sjeverno od sela, u blizini sela Koraće
– Oko 400 ustaša u zaseoku Memići i Kuljanovci
– Haubica 155 mm u selu Lipnica, sjeverno od sela Kostreš
– Baterija MB 120 mm, južno od sela Mala oko 1 km

• Selo Jakeš iz Odžaka i sela Pećnik došlo je  oko 300 naoružanih civila, članovi HDZ-a koji su zatvorili pravac Doboj-Odžak.
• Na širem području sela Dubočac na vojnim položajima uočeno je  oko 12 MB 82 mm i 1 PAT 20/3, u selu Novo Selo,
• U toku muslimanskog praznika Bajram priprema napad na selo i okolinu Sijekovac
• Vrši se prikupljaje svježih snaga i 2 MB 82 mm u rejonu Gornja Mala, zapadno od sela Kolibe za oko 2 km,
• South Male Gornja oko 200 m nalazi se minsko polje.
op-31• Na području sela Begluci, sjeverno od Dervente, oko 3 km minirali glavnu cestu na PTM, i obje strane su naoružani civili jačine od oko 50 ljudi, drži pozicije,
• Iz rejona sela Dubočac čamcima prebačene snage jednog  voda,
• U širem području Modran ima oko 400 naoružanih ljudi, sa oznakama HOS, ZNG i bosanski amblema. Pored streljačkog imaju i „osa“, „ulje“ i MB
• Neprijateljske snage se utvrđuju na pravcu Vranduk-Stanići-Kolosrija,
• Snage HOS distribuira iz G. I D. Vakuf za Bosanski Brod i planiranje napada na cijelu pravcu

obavještajni podaci OG-1

obavještajni podaci OG-1

 

 

 

 

 

 

 

ZLOGLASNA HANDŽAR DIVIZIJA

18.marta 1992. godine iz Zagreba autobusom stigli su u tadašnji Bosanski brod, odnosno danas Brod,. Po dolasku su prenoćili u jednoj kasarni, a već sutradan otpočeli su diverzantske i zločin ačke akcije protiv nenaoružanog civilnog srpskog stanovništva.

Prvi zločin na prostoru BiH počinili su upravo pripadnici „Handžar divizije“, i to na području današnje opštine Brod. Zločin se dogodio u mjestu Sjekovac, 26.marta 1992. godine.

tog kobnog dana u 16 časova pripadnici muslimansko-hrvatskih oružanih formacija iz takozvanog „Intervetnog voda“ i „Handžar divizije“ izvršili su zločinački napad na civilno stanovništvo u Sijekovcu.  Na svirep i monstruozan način ubili su deset civila, a preostali dio stanovništva su zarobili i odveli u zatvor…Potom su opljačkali , minirali ili zapalili 50 srpskih kuća…(vidi Kako je počeo rat u BiH, Srpski borac, maj/jun 2002.)

[1] vidi  Formiranje 2. Odreda TO opštine, naredbom komandanta TO 23.3.1992. sa oko 1260 boraca sa zadatkom  odbraniti sjeverne granice opštine.

mmtb/27.mtbr

1.mtb/27.mtbr

Razlozi koji su doveli do izilaska snaga TO na Motajicu:

1.Prelazak regularnih snaga Hrvatske vojske na područje Bosanski Brod, Derventa, Odžak, Cera, Jakeša, Pećnik,
2. Raspad jedinice 327 mtbr JNA koji pokriva gore navedeni pravac (odbrana granice duž rijeke Save),
3. Formiranje jedinica  HVO-a i Armije BiH na širem području Posavine,
4. Pokolj familije Zečević u Sijekovcu, i patnje srpskog stanovništva Bosanskog Broda, Dervente i šire područje Posavine
5. Presecanje komunikacijskog pravca Derventa – Doboj,
6. Miniranja mosta u mjestu Palačkovci, opština Prnjavor

SUKOBLJENE SNAGE prema zapovesti za napad OG Istočna Posavina, 06.05.1992.

Bosanskobrodska brigada, Derventska brigada, 3/3 br „A“ 108.br, 157. br, Riječki bataljon

Vidi više: general Slobodan Praljak, Pad bosanske Posavine 1992. godine https://www.scribd.com/document/52721132/Slobodan-Praljak-Pad-Bosanske-Posavine 

Skinuto sa sajta Armije RBiH:

BOSANCI BRANE SVOJ BROD

AKCIJA PODSJELOVO

Akcija Paljenik

Vozuća

Bitka za Vozuću 1995. godine iz pera srpskog novinara – “takvoj sili nismo se mogli oduprijeti”

Oslobođenje Podsjelova 1995. godine – Bitka koja je bila uvertira u veliku operaciju oslobođenja Vozuće i dijelova Ozrena

Popuna Odreda TO opštine

Popuna odreda sa prekomandama

Kroz [1] odred je prošlo   570 pripadnika od mobilizacije sa prelaskom preko r. Save do preformacije (16.6.1992.) sa unutrašnjim prekomandama i otpuštanjem.

 570 boraca prošlo kroz odred, odnosno bili na rasporedu.

Značajno je da je 83 pripadnika odreda od mobilizacije 18.09.1991.g. pretpočinjeni 2.partbrTO i prešli r.Savu 13.10.1991. godine

 

Čin na mobilizaciji prešli r.Savu
Vojnik na k-noj dužnosti 9
Razvodnik 3
Desetar 5
Vodnik 11
Stariji vodnik 2
Poručnik 1
Kapetan 1 klase 3
Ukupno od 83 pripadnika 34

 

VES prešli r.savu
11101 32
11102 1
11103 2
11104 4
11105 10
11109 1
11801 3
11811 1
11812 3
12101 1
12403 2
12501 1
12701 4
21001 1
21101 1
21102 3
21902 1
22113 1
22401 2
22404 1
22503 1
31001 1
31101 2
31102 2
31202 1
31702 1
ukupno 83

Organizaciono-formacijska struktura odreda je po formaciji JNA četnog sastava: 2 pješadijske čete TO sa pratećom četom sastava voda MB82mm i PO vodom BsT 82mm, komandom odreda, prištabskim odjeljenjima: veze, izviđačko i kurirsko odjeljenje i pozadinski vod.

of_odredi

 

Pregled plana i popune po nižim jedinicama pripadnika koji su prošli kroz odred

 
NJ jedinica 8450_plan 3 4 5 % stanje %popune
1 k-da OdTO 13 1 5 8 107,69 14 2,46
2 odjeljenje veze 9 5 6 122,22 11 1,93
3 izviđačko odjeljenje 10 12 5 1 180,00 18 3,16
4 kurirsko odjeljenje 7 11 6 242,86 17 2,98
5 pionirsko odjeljenje 9 8 2 1 110,00 11 1,93
6 1.pč 93 147 29 6 195,70 182 31,93
7 2.pč 93 177 45 8 247,31 230 40,35
8 prč 73 22 11 3 49,32 36 6,32
9 pozv 36 37 11 3 141,67 51 8,95
ukupno 343 420 120 30 570 100,00

541 pripadnika je brojno stanje odreda na dan preformacije (16.6.1992.),što je podatak za dalju analizu

Pregled stanja popune

vojnicima, podoficirima i oficirima prema nižim jedinicama odreda TO ili bataljona TO kako se jedinica vodila u sastavu 329.okbr JA

NJ svega % vojnici podoficiri oficiri
1 14 2,59% 1 5 8
2 6 1,11% 4 2
3 16 2,96% 10 5 1
4 16 2,96% 10 6
5 8 1,48% 5 2 1
6 176 32,53% 144 28 4
7 228 42,14% 175 45 8
8 32 5,91% 19 10 3
9 45 8,32% 34 9 2
ukupno 541 100,00% 402 112 27
Stanje plana i popune jedinice
Niža jedinica jedinica 8450_plan 3 4 5 % stanje %popune
1 k-da OdTO 13 1 5 8 107,69 14 2,59
2 odjeljenje veze 9 4 2 66,67 6 1,11
3 izviđačko odjeljenje 10 10 5 1 160,00 16 2,96
4 kurirsko odjeljenje 7 10 6 228,57 16 2,96
5 pionirsko odjeljenje 9 5 2 1 80,00 8 1,48
6 1.pč 93 144 28 4 189,25 176 32,53
7 2.pč 93 175 45 8 245,16 228 42,14
8 prč 73 19 10 3 43,84 32 5,91
9 pozv 36 34 9 2 125,00 45 8,32
ukupno 343 402 112 27 541 100,00

Popuna nižih jedinica prema godinama rata

Oznaka NJ stanje 1991 1992
T-8450/1 14 13 1
T-8450/2 6 4 2
T-8450/3 16 15 1
T-8450/4 18 16 2
T-8450/5 6 6
T-8450/6 176 137 39
T-8450/7 227 172 55
T-8450/8 34 31 3
T-8450/9 44 37 7
ukupno 541 431 110
Grafički prikaz popune Odreda TO

popuna_odred

Prosječna starost pripadnika odreda iznosi  29 godina,

u punoj fizičkoj snazi za izvršavanje borbenih zadataka. Najmlađi pripadnik je imao 18 a najstariji 58 godinu. Odstupanje od prosječne starosti iznosi u prosjeku 6 godina.

Grupa Prosjek Najmladji Najstariji
vojnici 28,48 18 58
podoficiri 29,60 20 45
oficiri 34,55 19 51

Prosječno brojno stanje 541 pripadnik,

sa odstupanjem u prosjeku od 6,01 pripadnik, što iznosi 3,19% od ukupnpg broja radno-sposobnog stanovništva od 15 – 64 godine opštine, odnosno 1,15% od broja stanovnika opštine Prnjavor po popisu iz 1991. godine.

Prema polu i prosječnom brojnom stanju jedinice:
Pol Svega Prosjek StDev Var Min Maksi % %M15-64 %E
Muški 536 29,05 6,75 45,56 18 58 99,08% 3,16% 1,14%
Ženski 5 25,60 5,27 27,80 20 33 0,92% 0,03% 0,01%
 Ukupno 541 27 6,01 36,68 19 45,5 100,00% 3,19% 1,15%
Grafički prikaz godina starosti
Grafikon starosti pripadnika odreda po kategoriji grupe: vojnici, podoficiri i oficiri

Grafikon starosti pripadnika odreda po kategoriji grupe: vojnici, podoficiri i oficiri

Prema narodnosti stanje popune:

Najviše ima srba sa 96% , što je razumljivo, jer po popisu iz 1991. godine srbi su činili  preko 72% populacije opštine.

Narodnost svega %
Srbi 521 96,30%
Hrvati 3 0,55%
Muslimani 6 1,11%
Ukrainci 11 2,03%
541 100,00%
Prema rodu ili službi na kojoj su raspoređeni, najviše je bilo roda pješadije sa 88% pripadnika.

Pregled prema rodu-službi u nižim jedinicama.

rod/sluzba svega % 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Pješadija 477 88,17% 9 1 16 13 7 172 223 28 8
Artiljerija 1 0,18% 1
Veza 12 2,22% 5 2 4 1
ABHO 2 0,37% 1 1
Tehnička služba KOV 6 1,11% 1 5
Intendantska služba 18 3,33% 1 1 16
Sanitetska služba 14 2,59% 2 2 1 9
Saobraćajna služba 11 2,03% 2 1 1 7
541 100,00% 14 6 16 16 8 176 228 32 45

Na ratištu Zapadne Slavonije (oktobar 91-maj 92), od ukupno angažovanih boraca odreda 88 odsto činili su borci pješadije.(znatno iznad formacije). Angažovanjem na težištu odbrambenih i napadnih zadataka u protivpješadijskoj borbi i POB kao pridodata jedinica okbr.

Prema statusu kategorije borca

prema Zakonu o pravima boraca, RVI…, još nije kategorisano 217 pripadnika odreda.

Svega <> 1 2 3 4 5 6 7
541 217 180 15 21 29 18 29 32
U statusu vojnih invalida ima 126 pripadnika odreda
23,29% pripadnika ima status RVI.
Svega % RVI VRS RVI MUPRS
126 23,29% 123 3
30 pripadnika odreda ili 5,5% je odlikovano  u toku rata,
47 pripadnika nagrađeno ili 8,69% u toku rata .
Najviše je bilo raspoređeno iz naselja Prnjavora 80 pripadnika.
naselje Svega %
Babanovci 7 1,29%
Brezik 5 0,92%
Čivčije 2 0,37%
Čorle 9 1,66%
Crkvena 6 1,11%
Donja Ilova 14 2,59%
Donja Mravica 6 1,11%
Donji Galjipovci 13 2,40%
Donji Palačkovci 10 1,85%
Donji Smrtići 5 0,92%
Donji Štrpci 19 3,51%
Donji Vijačani 27 4,99%
Drenova 26 4,81%
Gajevi 2 0,37%
Gornja Ilova 14 2,59%
Gornja Mravica 11 2,03%
Gornji Galjipovci 3 0,55%
Gornji Palačkovci 22 4,07%
Gornji Smrtići 13 2,40%
Gornji Štrpci 24 4,44%
Gornji Vijačani 14 2,59%
Grabik Ilova 6 1,11%
Gusak 2 0,37%
Hrvaćani 7 1,29%
Jadovica 1 0,18%
Karać 1 0,18%
Konjuhovci 1 0,18%
Kremna 11 2,03%
Kulaši 7 1,29%
Lišnja 1 0,18%
Lužani 4 0,74%
Maćino brdo 2 0,37%
Mlinci 3 0,55%
Mračaj 2 0,37%
Mravica 4 0,74%
Naseobina Lišnja 2 0,37%
Novo Selo 2 0,37%
Okolica 7 1,29%
Okučani 2 0,37%
Orašje 8 1,48%
Otpočivaljka 1 0,18%
Paramije 1 0,18%
Pečeneg Ilova 4 0,74%
Popovići 27 4,99%
Potočani 14 2,59%
Prnjavor 80 14,79%
Prosjek 11 2,03%
Ratkovac 14 2,59%
Šarinci 6 1,11%
Šereg Ilova 3 0,55%
Šibovska 4 0,74%
Skakavci 3 0,55%
Velika Ilova 10 1,85%
Vršani 4 0,74%
Banja Luka 8 1,48%
Čelinac 10 1,85%
Doboj 1 0,18%
Kneževo 11 2,03%
Kotor Varoš 1 0,18%
Laktaši 1 0,18%
Rudanka 1 0,18%
Srbija 1 0,18%
541
Prema komandnoj dužnosti:

Od 3 komandira čete bilo je raspoređeno 7 starješina na dužnost komandira čete TO.

Komandne duznosti
komandant bataljona 1
zamjenik komandanta bataljona 3
pomoćnik komandanta bataljona 7
komandir čete 7
zamjenik komandira čete 6
komandir voda 20
komandir odjeljenja 34
referenti 12
četne/baterijske starješine 10
Prema komandnoj dužnosti i činu stanje:
Komandna duznost čin
komandant bataljona Major
zamjenik komandanta bataljona Poručnik
zamjenik komandanta bataljona Kapetan
zamjenik komandanta bataljona Kapetan 1 klase
pomoćnik komandanta bataljona Vojnik na k-noj dužnos
pomoćnik komandanta bataljona Stariji vodnik
pomoćnik komandanta bataljona Potporučnik
pomoćnik komandanta bataljona Kapetan
pomoćnik komandanta bataljona Kapetan 1 klase
komandir čete Vodnik
komandir čete Stariji vodnik
komandir čete Kapetan 1 klase
zamjenik komandira čete Vojnik na k-noj dužnos
zamjenik komandira čete Vodnik
zamjenik komandira čete Vodnik 1 klase
zamjenik komandira čete Kapetan 1 klase
komandir voda Vojnik na k-noj dužnos
komandir voda Desetar
komandir voda Vodnik
komandir voda Potporučnik
komandir voda Kapetan
Prema činu, najviše bilo vodnika od podoficira i kapetana I klase od oficira.
Naziv čina
Vojnik na k-noj dužnos 13
Razvodnik 15
Desetar 48
Mlađi vodnik 4
Vodnik 46
Vodnik 1 klase 2
Stariji vodnik 3
Stariji vodnik 1 klase 2
Potporučnik 3
Poručnik 1
Kapetan 3
Kapetan 1 klase 6
Major 1p
Komandne dužnosti prema formacijskom položaju u odredu
Komandne duznosti svega % Formacijski položaj TO VES-TO FČ TO
komandant bataljona 1 0,18% KOMANDANT ODREDA TO 31102 k1-maj
zamjenik komandanta bataljona 3 0,53% zamjenik komandanta 31102 k1
referenti 1 0,18% referent opšt poslova 21001 v1k
pomoćnik komandanta bataljona 1 0,18% PK za MiPV 31301 k-k1
pomoćnik komandanta bataljona 1 0,18% PK za Pozadinu 31102 kap
pomoćnik komandanta bataljona 2 0,35% PK za BOP 31102 por
referenti 1 0,18% ref. ThSl 22113 v1k
referenti 1 0,18% ref. InSl 22401 v1k
referenti 4 0,70% ref.SnSl/k-dir sno 32501 por
referenti 2 0,35% izvidjac ABHO 11901 voj
1 0,18% komandir odjeljenja 11801 mlv
2 0,35% komandir odjeljenja 11102 des
1 0,18% komandir odjeljenja 11101 des
komandir voda 1 0,18% komandir odjeljenja 11701 mlv
komandir čete 4 0,70% komandir čete 31102 por-k
zamjenik komandira čete 1 0,18% zkpc-pmvp 31102 por
četne/baterijske starješine 3 0,53% četni starješina 21001 v1k
komandir voda 3 0,53% komandir voda 31101 pp-p
komandir voda 1 0,18% komandir voda 21102 2.sv
zamjenik komandira čete 1 0,18% puškomitraljezac 11103 raz
zamjenik komandira čete 1 0,18% komandir voda 21102 sv
komandir voda 2 0,35% komandir voda 21102 sv
komandir voda 1 0,18% strelac-snajperista 11109 voj
komandir voda 3 0,53% komandir voda 31102 ppor
četne/baterijske starješine 1 0,18% k-dir 1.orbr 11117 des
četne/baterijske starješine 1 0,18% nišandžija 11117 voj
komandir čete 2 0,35% komandir čete 31102 por-k
zamjenik komandira čete 2 0,35% zkpč-pmvp 31102 por
četne/baterijske starješine 3 0,53% četni starješina 21001 v1k
komandir voda 2 0,35% komandir voda 21102 sv
komandir voda 2 0,35% komandir voda 21102 sv
komandir voda 1 0,18% komandir voda 31102 ppor
komandir čete 1 0,18% komandir čete 31001 por-k
zamjenik komandira čete 1 0,18% pom k-dira za MPR 31001 por
četne/baterijske starješine 1 0,18% četni starješina prč 21001 v1k
četne/baterijske starješine 1 0,18% nišandžija BsT 11104 voj
komandir voda 1 0,18% komandir voda 31001 por
komandir voda 2 0,35% komandir voda 21101 z-z1
referenti 1 0,18% k-dir tho/ujedno rukovalac 22113 sv1-z
referenti 1 0,18% medicinski tehničar 12503 des
11,40%
Raspored po dužnosti u odredu
VESR Formacijsko mjesto-položaj svega % 3 4 5
11101 strelac 348 61,05% 299 47 2
11102 izviđač u pješadiji 23 4,04% 14 8 1
11103 nišandžija mitraljeza-PM 11 1,93% 10 1
11103 poslužilac mitraljeza 11 1,93% 10 1
11104 nišanija na BsT 10 1,75% 7 3
11104 poslužilac na BsT 10 1,75% 7 3
11105 nišandžija MB M60 i 82 31 5,44% 24 7
11105 poslužilac MB M60 i 82 31 5,44% 24 7
11109 snajperist 5 0,88% 3 2
11117 nišandžija ručnog bacača 1 0,18% 1
11117 poslužilac ručnih bacača 1 0,18% 1
11801 radio-telegrafist 4 0,70% 1 2 1
11812 telefonist-linijaš 8 1,40% 7 1
11903 dekontaminator 1 0,18% 1
12101 mehaničar za pješ naoružanje 3 0,53% 2 1
12118 механичар за радио-уређаје 1 0,18% 1
12403 kuvar 14 2,46% 12 2
12418 berberin 1 0,18% 1
12501 bolničar 10 1,75% 9 1
12503 medicinski tehničar 1 0,18% 1
12701 vozač automobila 11 1,93% 7 4
21001 KO-KV opšti kurs, SŠ u građanstvu 2 0,35% 1 1
21101 SVŠ smjer pješadija 9 1,58% 1 7 1
21102 KO-KV pješadije kurs ,SŠ u građanstvu 17 2,98% 15 2
21107 KO-KV MB82 kurs ,SŠ u građanstvu 1 0,18% 1
21209 KO računar MB120 kurs SVŠ-SŠG 1 0,18% 1
21802 radiotelegrafist, SŠ,kurs KO 1 0,18% 1
21902 KO izviđački-ABHO. Kurs ,SŠ u građanstvu 1 0,18% 1
22113 KO-za naoružanje kurs,SŠ u građanstvu 1 0,18% 1
22401 InSVŠ- osnovna 2 0,35% 1 1
22404 KO kuvari,SŠ u građ.kurs za kuvare 1 0,18% 1
22503 KO-med.tehničar kurs,SŠ u građanstvu, 1 0,18% 1
31001 Pješadija-VA ili ŠRO 1 0,18% 1
31101 Pješadija-Vojna akademija KOV 15 2,63% 2 13
31102 Pješadija-Škola rezervnih oficira 1 0,18% 1
31202 ŠRO artiljerije 1 0,18% 1
32144 TVA-ŠRO ThSl -naoružanje 1 0,18% 1
32501 Medicinski fakultet i ŠRO 2 0,35% 1 1
Status pripadnika odreda poslije rata:
Grupa Ukupno % <> 1 2 4 5 7 8 10 12 13 14
voj 402 74,31% 60 180 92 3 28 5 17 6 1 10
pof 112 20,70% 7 66 27 1 7 1 2 1
of 27 4,99% 19 4 4
ukupno 541 100,00% 67 265 123 3 1 35 5 22 8 1 11
1. kategorisan borac, 2. statsu RVI, 4. status pripadnika MUP-a, 5. pripadnik VSK, 7. poginuli, 8. nestali, 10. umrli poslije rata, 12. odselili, 13.ranjeni, nisu riješili status, 14. bolesni, nisu riješili status, <> nije riješen status.
Kolektivno naoružanje prema formaciji odreda.Muzej 1.KK

[1] Analiza podataka rađena na osnovu baze podataka izrađene u accessu

Ratni put Odreda TO

Odred  TO PRNJAVOR na  Zapadno-slavonskom ratištu, 13.10.1991. godine

ODBRANA SRPSKOG NARODA NA ZSR 1991-92.

Po naredbi komande 5. korpusa Prvi prnjavorski  teritorijalni odred pod komandom kapetana prve klase Živojina Kuzmanovića sa 119 boraca i starješina po kišovitom vremenu 13.10.1991. oko 13.00 časova prelazi r. Savu i uvodi se,  pod dejstvom minobacačke vatre i vatre iz snajpera, na  liniju odbrane u Donjim  Bogićevcima, u Zapadnu  Slavoniju, RH,  u zoni odgovornosti 329. oklopne brigade JA. Dijelovi ove jedinice prešli su rijeku Savu 18. 8.1991. i zauzeli pravac s.Gorice – s.Donji Bogićevci – s. Dragalić- s.Medari …[1]

Za komandira Prve čete TO odreda postavljen je k1k Tomašević Slobodan.  Preko radio-Prnjavora građani su svakodnevno informisani o stanju i aktivnostima Odreda u ratnim uslovima.

U toku 15.10.1991. Odred vrši obezbjeđenje razmještaja, a prateći vod  obezbjeđuje prvu liniju. Padom mraka do duboko u noć neprijatelj je dejstvovao jakom artiljerijskom vatrom. Narednog dana, 16.10. Odred se po zadatku izmješta kamionima u poslije podnevnim satima  na novi rejon upotrebe u s. Gređani, ponovo tučeno jakom artiljerijskom vatrom. Nije bilo gubitaka. Stigla je, 18.10.1991.  nova naredba komande 5. korpusa, odred je izvučen iz sastava 2. partizanske brigade TO i pretpočinjen  komandi  329. oklopne brigade na novu lokaciju s. Gornja Varoš, gdje treba da se ljudstvo odmori i pripremi za naredni zadatak. Do 23.10. vršene su provokacije neprijatelja u večernjim satima po rasporedu pozadinskog voda i komande. Stanje u jedinici je normalno, a po naređenju komande 5. korpusa  vrše se pripreme za borbena dejstva, život i rad u zimskim uslovima. Radi se na obuci jedinica i na obezbjeđenju rezervi MTS, hrane odjeće, obuće, sanitetskog materijala i drugih potreba. Na provokacije iz pješadijskog naoružanja odgovoreno je vatrom. Oko podne 27.10. nesrećnim slučajem pri pretresu jedne kuće smrtno je pogođen pripadnik 2. teritorijalne čete odreda, dok se po sunčanom vremenu 1. teritorijalna četa odreda izmješta na položaj rejona Dragalić. do 31.10. kada je zamjenjuje 2. teritorijalna četa. Dalje se radi prema planu i programu jedinice uz redovan odlazak kućama na odmor. Uspostavljena je prijavnica na ulazu i izlazu sela. Prateća četa se naslazi na odmoru. Stanje u odredu je redovno, saopšteno je naređenje 5. korpusa JNA u cilju primjene i poštovanja vatre u gradovima i selima, do 4.11. kada je lakše ranjen u ruku pripadnik 2. čete. Informisani su pripadnici odreda o informaciji vojnicima i starješinama od strane komande 5. korpusa o aktuelnim pitanjima izgradnje borbenog morala. Odluka Predsjedništva SFRJ koja se odnosi na deblokadu kasarni, o preuzimanja poginulih i sahrane vojnih lica, itd. Na povremene provokacije neprijatelja odgovara se vatrom.

Ujutro 25.11. odred se po naredbi kamionima izmješta u s. Gorice oko 16.00 časova. Bilo je užasno blato, a odred je bio pod dejstvom jake artiljerijske vatre. Dio jedinice je odmah zauzeo položaje koji su bili prazni, jer su ih prethodno držali četnici koji su ih napustili. Na položaju je i dalje radio jedan tenk koji je bio pogođen od strane neprijatelja u kome je ostao jedan aktivan vojnik. Nastavljeno je sa smještajem jedinice u postojeće objekte. Te večeri je bila jaka artiljerijska vatra, ali je prošlo bez gubitaka. Ujutro 26.11. vrijeme je bilo oblačno, došla je naredba da se odred izmjesti iz sela Gorice u rejon sela Dragalić[2]protiv 121.brZNG. Oko 8 i 30 minuta došla su vozila za transport. Pošto su položaji u Dragalićima bili nepopunjeni jedan dio jedinice je pješke krenuo sa opremom i naoružanjem na položaje u Dragaliće. Čitavo vrijeme neprijatelj je dejstvovao jakom artiljerijskom vatrom na selo Gorice i rejon Nadvožnjaka. U večernjim satima uspješno je izvršeno izmještanje ljudstva, a lakše je ranjen vojnik 1. čete. neprijatelj je pokušao proboj uz prugu, ali naše jedinice nisu bile ni zauzeli položaj. I dio članova komande odreda izišao je na položaj da bi odbili napad. Tu veče je odbrana vršena iz objekata, jer svi objekti nisu bili zaposjednuti. neprijatelj je odbijen, a stigla je pomoć devet vojnih policajaca iz štaba TO Prnjavor.

Zapadna Slavonija 1991-1992. godina. Odluka k-danta Odreda TO Prnjavor za odbranu u sastavu 329.okbr JA

Narednih dana je bilo sporadične pucnjave, naročito u večernjim satima i ujutro. Naši borci su te napade odbili. Pristiglo je pojačanje od 34 vojnika iz Smrtića i Popovića, koji su odmah raspoređeni na položaj odbrane odreda. Jedinice se nalaze na položajima, sanje je dobro. Neprijatelj je, ponovo, gađao u poslijepodnevnim satima granatama sa Gorica i sa rejona Poljane iz pješadijskog naoružanja. Lakše je ranjen jedan vojnik iz 1. čete. Raspoloženje u jedinicama je i dalje dobro, a borbeni moral na visini. Sve je spremno naredna borbena dejstva. Na neprijateljska dejstva naše snage žestoko otvaraju vatru iz pješadijskog naoružanja. Odred stabilizira odbranu u zoni odgovornosti 3.okb sa pridodanom mehanizovanom četom 329. Okbr preimenovane u  jugoslovensku vojsku.

ZASTAVA ZEMLJE, KOJE VIŠE NEMA

Idemo, ovo je rat, mi smo vojska bez domovine, idemo da branimo svoj srpski narod…Pero Čolić, pukovnik zapisi o borbama za Staru Gradišku, Sztrug, Donja i Gornja Varoš, Donji Bogićevci, Pivovare, autoput, Voćarice (Srpska Vojska,8.6.1994. str 36-37

Početkom decembra položaje odreda posjetila je delegacija skupštine opštine i donijela poklone vojnicima u hrani, piću i cigaretama. Odred su posjetili i komandant TO opštine i sekretar sekretarijata za narodnu odbranu opštine Prnjavor. U komandu odreda na dužnost pomoćnika komandanta za bezbjednost upućen je pješadijski kapetan iz sekretarijata za NO opštine, koji će kasnije prekomandovan za komandira 1. teritorijalne čete. Dosadašnji pomoćnik komandanta je preuzeo dužnost zamjenika komandanta odreda. Dana 7.12. po hladnom vremenu sa slabim snijegom u rejonu nadvožnjaka pogođen je golf zagrebačke registracije od strane PO voda minom iz BsT. Vozilo je izgorelo, a vozač je iskočio i isti se predao 1. četi. Kod njega je pronađeno velika količina novca u dinarima, slovenačkih tolara i njemačkih maraka. Uhapšeni pripadnik UPF je predat sa dokumentima i novcem organu bezbjednosti 329. okbr i odvežen u Staru Gradišku. Stigla je naredba komandanta OkŠTO Banja Luka o unapređenju u čin vodnika pet pripadnika odreda. U večernjim satima 19.12. po oblačnom vremenu, neprijatelj je napao položaje naših jedinica iz pješadijskog naoružanja. Naše snage odgovorile su iz svih vrsta naoružanja u sadejstvu sa tenkovima i haubicama te odbile taj napad. Nakon odbijenog napada tokom čitavog dana i naredne noći, ponovo su napali iz pješadijskog naoružanja duž čitavog rejona odbrane odreda i zone odgovornosti 329. okbr .

krajem 1991.

Povodom 22. decembra stigla je naredba komandanta vojne pošte 8840 Banja luka o pohvali pet pripadnika odreda i šest za nagradno odsustvo od 10 dana, dok je komandant štaba TO opštine nagradio 14 pripadnika sa pet dana nagradnog odsustva. Istog dana naš odred je pojačan sa 26 vojnih obveznika na čelu sa kapetanom 1. klase, zamjenikom komandira 2. teritorijalne čete. U jutarnjim satima po sunčanom i hladnom vremenu počeo je jak artiljerijski napad iz rejona Poljane  usmjeren na pravcu s. Medara. Neprijatelj je gađao i višecijevnim bacačima raketa, a u večernjim satima naši su odgovorili dejstvima iz haubica. Sutradan je ubačena grupa PVF u šumu Prašnik koja je dejstvovala snajperskom vatrom po vozilima koji su snabdijevali odred. U 24.00 časa 31.12. došlo je do pucnjave u kojoj je ranjen (samoranjavanje) vojnik na prijavnici iz sastava 2. čete. Pripremljen je doček Nove godine, a predstavnik komande 329. okbr su došli u naš odred i čestitali Novu godinu. Narednog dana u ranim jutarnjim časovima neprijatelj je artiljerijom napao rejone s. Trnova, s. Mašiće i s. Gorice. Naši su odgovorili na vatru i odbili napad. U toku dana nije bilo jačih dejstava, ali je gađan u rejonu Prašnika PO zoljom naš kamion za nabavku municije i hrane koji se vraćao iz Stare Gradiške, ali nije pogođen.

Dragalić, 1991. godina, komandant TO obilazi položaje odreda

Borbena dejstva Odreda u 1992. godini

U toku dana 3.1. stiglo je naređenje o totalnom prekidu vatre istoga dana u 18.00 sati. Primirje je ispoštovano sa obadvije strane. Naredni dani su protekli mirno uz poštovanje primirja. Odred su posjetili delegacija komade 329. okbr sa pukovnikom, načelnikom štaba. Pristigla je i delegacija sela Šarinaca iz naše opštine sa poklonima u jelu i piću, pletenih čarapa i priglavaka. Organizovano je i proslava Božića. Opština je 11.1. kupila i dovezla 160 novih maskirnih uniformi. Stanje u jedinici je redovno. U 14,00 sati 13.1. izvršena je razmjena poginulih zarobljenika na benzinskoj pumpi. Razmijenjen je naš jedan za njihova dva zarobljenika. U večernjim satima njihovi su pripucali iz pješadijskog naoružanja. Takođe, u večernjim satima, 15.1. došlo je do manjih provokacija od strane hrvatskih bojovnika jer je u međuvremenu priznata Hrvatska od strane EZ. Idućeg dana u rejonu nadvožnjaka izvršena je razmjena zarobljenika. Na referisanju u komadi odreda, komandant štaba TO opštine pročitao naredbe komandirima jedinica  o : osiguranju borbenog rasporeda jedinica, zabrani iznošenja ličnog naoružanja iz zone b/d  i o preduzimanju mjera. Stanje u jedinicama je redovno. Primirje se poštuje, a dolazi posjeta  delegacije iz komade okbr sa misijom UN (oficir veze iz Grčke, Portugalije, Holandije i vozač iz Španije) u vezi poštovanja primirja. Komandant odreda TO je u sastavu delegacije okbr koja učestvuje u pregovoru sa predstavnicima HV i predstavnicima vlasti u Novoj Gradišci, radi regulisanja prekida vatre i razmjene zarobljenika.

zima 92.

Dragalić, zima 92. pripadnici 1.čto Odreda TO

Ujutro 7.2. otpočeo je žestok pješadijski napad od strane HV dejstvima minobacača, PAM-a i pješadijskog naoružanja. Na napad je odgovoreno samo pješadijskim naoružanjem uz ranjavanje jednog borca 2. čete. U noćnim satima, neprijatelj je ponovo počeo sa napadom iz minobacača, PAM-a i pješadijskog naoružanja u pravcu naše komande. U prije podnevnim satima otpočeo je napad HV dejstvima artiljerijskih granata iz pravca s.Gorica preko rejona Dragalić na s.Medare, gdje su se vodile borbe iz pješadijskog naoružanja. U toku dana stalno su bile provokacije od strane HV iz streljačkog naoružanja. U predvečerje iz rejona s.Mašića ispaljeni su na naš rejon odbrane pet tenkovskih granata, a u večernjim satima otpočeo  je pješadijski napad iz pješadijskog naoružanja i minobacača od strane HV. Dejstvovalo se i iz pravca s. Poljane. Idućeg dana iz pravca Prašnika grupa HV ponovo je gađala kolonu naših vozila iz PO „Zolje“ i pogodila kamion gdje je jedan vojnik poginuo a dva ranjena pripadnika JA. Na osnovu naređenja komande 329. oklopne brigade JA 20.2. uvedene su patrole radi kontrole međuprostora, a komandant odreda odlazi sa članovima mirovne misije, na pregovore sa predstavnicima HV u Novoj Gradišci. U međuvremenu, ponovo je bilo otvaranje vatre od strane HV i prekid primirja. U poslije podnevnim satima 23.3. po sunčanom i sparnom vremenu počeo je opšti napad iz minobacača, artiljerije i streljačkog naoružanja iz rejona: Poljana, Kovačevca, Visoke Grede i Gorica. Napad je bio žestok. Odgovoreno je iz svih naoružanja. Ranjen je jedan borac 2. teritorijalne čete teže u nogu od tromblonske mine. Odvezen je sanitetom u bolnicu u Bosansku Gradišku, a odatle je upućen u VMC Banja Luka. Napad je trajao do kasno u noć. idućeg dana obnovljen je napad artiljerijskim oružjem iz svih rejona. Granata je pogodila objekat kod komande pri čemu je lakše ranjen u lice pripadnik kurirskog odjeljenja. Komandant odreda 27.3. odlazi u Štab TO u Prnjavor na razgovor sa komandantom TO opštine o složenoj situaciji u BiH (Bos. Brod, Derventa). Idućeg dana podnijet je zahtjev komandi 329. okbr da se jedinica prebaci u rejon Prnjavora. Na referisanju u komadi brigade je odobren zahtjev. Pokrenuta je procedura izvlačenja jedinice i prebacivanje u rejon Prnjavora i upoznata jedinica. Usljed dejstva tenkovske granate iz rejona Prvče pogođen je nadvožnjak iznad bunkera pri čemu je ranjen i povređen dva boraca 1. čete. Zbog problema oko prebacivanja jedinice u Prnjavor, komandant sa načelnikom štaba okbr odlaži na službeni razgovor kod komandanta 5. Korpusa VJ. General je tražio da odred i dalje ostane na istom položaju u sastavu okbr. Stanje u jedinici da postepeno dolazi do pojedinačnog napuštanja jedinice. Saznali smo da je 10.4. ranjen komandant 329. okbr pukovnik Simić. Stanje na dan 11.4. je 190 pripadnika jedinice po spisku. Komandant Korpusa 17.4. je posjetio jedinicu i pohvalio kao najbolju jedinicu na frontu, ali i obavjestio da jedinica i dalje ostaje na položaju. Nema odlaska u prnjavor. Prije ponoći 19.4. otpočeo je opšti napad od strane neprijatelja iz svih oruđa. Efikasno je uzvraćeno, bez gubitaka. U toku sunčanog dana, 25.4. bilo je mirno oko 19.00 sati iz sastava 3. okb (2. okč) ispaljeno je nekoliko mina iz minobacača 60 mm. Potom neprijatelj ispaljuje dvije mini 60 mm iz minobacača, gdje druga pada u dvorište prodavnice  linije odbrane 2. čete, kada smrtno stradaju, za stolom,  dva vodnika, teže ranjen jedan vojnik i lakše zamjenik komandira 2. čete.

Dana 27.04. u 8.00 sati  održan je sastanak komandanta odreda, komandanta Štaba TO opštine, predstavnika opštine sa komandantom 5. korpusa u vezi situacije u Derventi i preseljenje odreda u Prnjavor. Predloženo je da odred ostane na liniji u Dragaliću do dolaska snaga UN. Dolazi informacija (08.05.) da se 5. korpus JA i ostale snage TO  transformiše u oružane snage srpske BiH. AVL se izjašnjavaju o odlasku u SRJ. Većina odlučila da ostanu. Opšta mobilizacija, svi v/o trebaju da se jave u kasarnu „Kozara“, jer ne mogu se direktno upućivati u RJ. brojno stanje odreda 192 borca. Patrole UNPROFOR-a patloriraju u zoni odgovornosti odreda. provokacije HV i daje su prisutne. Uspostavljena telefonska linija (93) sa snagama HV. Izvršena posjeta 27.05. predstavnika komande okbr i komandanta Štaba TO Prnjavora u komandi odreda i iskazana zabrinutost zbog situacije u opštini Prnjavor i lošeg sistema rukovođenja i komandovanja u 327. mt brigadi na liniji prema Derventi. Dogovoreno je da odred po smještaju u logorskoj prostoriji u rejonu brane Drenova dobiva osnovni zadatak obezbjeđenje objekata i intenzivna obuka za izvršavanje raznih oblika borbenih dejstava u cilju odbrane teritorije opštine. Obezbjeđeni su šatori na smještaj bataljona na logorskoj prostoriji po izvlačenju jedinice. Narednog dana odigrana je fudbalske utakmice između jedinica odreda. Prvo mjesto 1. četa. Isplaćena 01.06.,  akontacija plate po 15.000 dinara. I dalje se vrši razmjena kod nadvožnjaka u prisustvu UNPROFOR-a , Nepalskog bataljona. U kasnim noćnim satima u komandu odreda dolazi obavijest da je usvojen zahtjev za premještanje jedinice u rejon Prnjavora. Izvršeni su pripreme za premještanje odreda sa MTS.

Snage Hrvatske vojske

121.brZNG kasnije 121. brigada HV

Pregled ratnog puta Odreda TO:

 
POCETAK ZAVRSETAK REJON OPSTINA BRIGADA ZADATAK
18.9.1991. 10.10.1991. Vučijak Prnjavor TO opštine mobilizacija
10.10.1991. 12.10.1991. Laminci Bos.Gradiška 2.partbrTO marš
13.10.1991. 15.10.1991. Donji Bogićevci Nova Gradiška 2.partbrTO odbrana
16.10.1991. 18.10.1991. Gređani Nova Gradiška 2.partbrTO rezerva
18.10.1991. 26.10.1991. Gornja Varoš Nova Gradiška 329.okbr rezerva
27.10.1991. 30.10.1991. Dragalić Nova Gradiška 329.okbr 1.č.odbrana
27.10.1991. 30.10.1991. Gornja Varoš Nova Gradiška 329.okbr obezbjeđenje
30.10.1991. 24.11.1991. Dragalić Nova Gradiška 329.okbr 2.č.zamjena
25.11.1991. 26.11.1991. Gorice Nova Gradiška 329.okbr rezerva
26.11.1991. 31.12.1991. Dragalić Nova Gradiška 329.okbr odbrana
1.1.1992. 15.6.1992. Dragalić Nova Gradiška 329.okbr odbrana
15.6.1992. 15.6.1992. Dragalić Nova Gradiška TO opštine marš
16.6.1992. 30.6.1992. Brana Drenova Prnjavor TO opštine odmaranje

Šema ratnog puta odreda TO u danima

Pregled ratnog puta Odreda TO Prnjavor na zapadno-slavonskom ratištu 1991-1992. godine

Odred u Slavoniji ostaje osam mjeseci do dolaska snaga UNPROFOR-a.

Grafikon b/d i primirja

Grafikon b/d i primirja

Od 246 dana boravka na ratištu odred je 90 dana bio u borbenim dejstva u odbrani ili trpio provokativna dejstva neprijatelja:

U okviru borbenih dejstava vrijeme je bilo:Grafikon vremena u izvršavanju b/z

i kroz njega je prošlo veliki broj boraca, od kojih su tri poginula i više ranjeno. Ovdje su stečena prva ratna iskustva.

Odred TO u 1.lpb 1.lpbr Prnjavor

Naredbom komamdanta 2.vo i komande 5.KK o preformacijom jedinica TO od 16.6.1992. godine odred se preformira u 1. bataljon novoosnovane Prnjavorske lake pješadijske brigade VRS.

Preko rejonskih štabova TO organizuje se akcije pomoći porodicama čiji su pripadnici iz odreda na skidanju ljetine i obezbjeđenju drva.

Odstupni marš

Formirana je marševska kolona, 14.6. u 9.00 časova otpočeo je po marš po planu.  Kolona je prošla kroz Prnjavor. Sve je bilo veličanstveno i oko 12.00 sati kolona je stigla i jedinice razmještena po četama u šatore.

Komandant TO opštine saopštio je 16.6. da je naša jedinica u sastavu Lake pješadijske brigade Prnjavor kao 1. bataljon. Nova formacija bataljona 399 vojnika i starješina. Popuna napreduje sporo i nema čvršće veze sa komandom brigade. Vrijeme kišovito i preti opasnost da se poruše šatori zbog nevremena.

16.6. Odred u sastavu Lake pješadijske brigade Prnjavor kao 1. bataljon.

Reporteri lista „Naš zavičaj“ zabilježili su reportaže o jednom komandiru čete, članu komande odreda i borcima odreda na ZS ratištu.


[1] i 16.krajiška motorizovana brigada prešla je r. Savu 25.9.1991,godine iz pravca Gradiške.

Rukopis Borbeni put Prve prnjavorske lake pješadijske brigade 1991.-1995., 1997.godine, str.2

(Po)ratne price: Zivko (Živojin, Žika) Kuzmanovic, komandant, novinski članak iz NIN.a 2371, 7. maj 1996. godine

[2] vidi Izvod iz odluke k-danta b-odreda TO Prnjavor za odbranu, odobrene od k-danta 329. okbr  pukovnika Ratomira Simića

6.10.1991. napadnuta kolona komandanta Banjalučkog korpusa JNA, gen-ppuk Nikola Uzelac , između sela Bijela stijena i Donjeg Čaglica u opštini Pakrac. ( Honologija događaja 1990-1995. str.143)

1991.ratna

Odbrana srpskog naroda

U minulom odbrambeno-otadžbinskom ratu Republike Srpske vođenom na prostorima prethodne SFRJ, odnosno BiH od 1991 do 14.12.1995. godine, područje opštine  Prnjavor nije bilo ugroženo borbenim dejstvima. Međutim, Prnjavorčani daju veliki doprinos u stvaranju Vojske Republike Srpske i odbrani nacionalnih ciljeva srpskog naroda kroz državu Republiku Srpsku. To je vrijeme kada se ljudski i materijalni potencijali stavljaju u službu odbrane srpskog naroda, u složenim nacionalnim i političkim uslovima koji su vladali na području bivše SFRJ-BiH.

područje opštine  Prnjavor nije bilo ugroženo borbenim djejstvima

graf-1naciNa prostoru opštine od 631m2 sa 47.055 stanovnika prema popisu iz 1991. godine 72% je srpskog stanovništva, muslimana 15%, Hrvata 4%, Jugoslovena 4 %i ostalih 6%[1]

graf2-polPregled prema polnoj strukturi stanovništva opštine Prnjavor 1991.godine

Pregled raspoređenog ljudstva u opštini Prnjavor početkom rata:

graf-2raspU ratne jedinice VRS i MUP-a mobilisano je tokom rata oko 6.000 boraca od oko 12.000 vojno sposobnih građana opštine, što čini 70,87% ukupnog muškog radnog stanovništva opštine od 15 do 64 godine, što obuhvata zakonsku vojnu obavezu od 17 do 60 godina života, odnosno 25,50% učešća stanovništva opštine po popisu iz 1991. godine.

Mobilizacijom je obuhvaćeno preko  70 ratnih jedinica Vojske i MUP-a, a najviše u 1. Krajiški korpus i Vazduhoplovstvo i PVO.

mobilisano je tokom rata oko 6.000

Prnjavorski borci popunjavaju matičnu Prnjavorsku laku pješadijsku brigadu, Motajički 1. bataljon u sastavu 27. motorizovane brigade, većim dijelom Udarni bataljon „Vukovi sa Vučijaka“ Prnjavor zatim 16. Krajišku motorizovanu brigadu, 1. oklopnu brigadu, inžinjerijski puk i druge jedinice VRS, što je bilo veliko mobilizacijsko naprezanje stanovništva u toku rata sa preko 10-25%  angažovanog stanovništva u VRS, kao veliki procenat angažovanja ljudstva u istoriji ratovanja.

Pregled neraspoređenih vojnih obveznika u opštini Prnjavor 1991.godine

graf-3vo

4977 neraspoređenih  vojno sposobnih građana opštine, što čini 37,97% ukupnog muškog radnog stanovništva opštine od 15 do 64 godine,  odnosno 14,39% učešća stanovništva opštine po popisu iz 1991. godine.

Pregled  stanja evidencije vojnih obveznika u opštini Prnjavor 1991.godine

raspoređeni

12060 ukupno u evidenciji VO Prnjavor  vojno sposobnih građana opštine, što čini 71,21% ukupnog muškog radnog stanovništva opštine od 15 do 64 godine,  odnosno 2,63% učešća stanovništva opštine po popisu iz 1991. godine.

Poslije pet godina rata, krajem rata 31.12.1995. godine, prema projeni opština broji 45995 stanovnika , a broj vojnih obveznika iznosi 11982 ili 26%. Ukupno rapoređenih sada je 5978, a u Vojsku Republike Srpske je 4382 pripadnika VRS, odnosno  53% od broja raspoređenih. Broj poginulih 361, a ranjenih 1214, što čini 1575 pripadnika koji su izbačeni iz stroja VRS, odnosno 35,94% u odnosu na broj raspoređenih u VRS ili 3,4% u odnosu na broj stanovnika.[2]

zgada komande

zgrada k-de TO i lpbr

Zgrada Opštinskog štaba TO Prnjavor, kasnije komande Prnjavorske lake pješadijske brigade. U zgradi je bio smješten i opštinski sekretarijat za narodnu odbranu koji je izvršio mobilizaciju ratnih jedinica 18.9.1991. godine.

U pripremi za odbranu Republike Srpske političko rukovodstvo države oslanjalo se na političke stranke sa svim svojim ljudskim potencijalom koji je u to vrijeme bio impozantan i sa ogromnim moralom, zatim na vojsku, odnosno ustanove i materijalna sredstva bivše JNA koja se pod pritiskom povukla iz BiH, zatim dolaze referendumi  sva tri naroda u BiH  i oružani sukobi Srba i Muslimana, a kasnije Hrvata i Muslimana.

[1] Podaci  iz Strateškog plana  razvoja opštine Prnjavor za period 2003-2010.godine „Službeni glasnik opštine Prnjavor“, broj 2/2003. strana 33-36.

[2] Podaci  iz pregleda stanja v/o za 31.12.1995. godine, Sekretarijat MO Banja Luka

Mobilizacija

Mobilizacija ratnih jedinica JNA

Za odbranu srpskog naroda i srpskih teritorija, u maju mjesecu 1991. godine počinju prva pozivanja – mobilizacije vojnih obveznika s područja opštine Prnjavor, u ratne jedinice JNA, a po zahtjevima komande 5. korpusa, prioritet su vozači u OMJ JNA.

Mobilizacija TO opštine

Mobilizacija, kao planska aktivnost prelaska na ratnu organizaciju u opštini Prnjavor, sprovedena je po mobilizacijskim pravilima bivše JNA, a prema mobilizacijskom razrezu[1].

Prva ratna opšta mobilizacija jedinica i ustanova Teritorijalne odbrane opštine počela je pravovremeno od 18.9.1991. godine, bez proglašenja ratnog stanja, i počela da funkcioniše po ratnoj organizaciji i formaciji.

Plansko narastanje ratne teritorijalne odbrane odvijalo se postupno u največem broju ratnih jedinica i dinamikom izvršenja u skladu sa zahtjevima razvoja situacije na teritoriji opštine i neposrednom okruženju. Potpuno je mobilisan samo Odred teritorijalne odbrane, dio ratne komande štaba TO i prostorne jedinice teritorijalne odbrane u mjesnim zajednicama, prema pregledu;

Pregled narastanja jedinica teritorijalne odbrane u cilju obezbjeđenja potrebnog nivoa b/g – mobilizacije od 18.9.1991. godine.

RATNA JEDINICA   svega         % sept okt nov dec jan feb mart apr maj jun
OpŠTO 18 0,50% 6 7 3 2
rjšto 14 0,39% 8 1 1 4
zšč 72 2,02% 11 1 25 17 18
1.OdTO 316 8,85% 316
Odred TO 254 7,11% 53 42 114 5 5 24 2 8 1
pdv 28 0,78% 2 2 12 10 2
rjtomz 909 25,45% 510 37 8 14 11 8 62 161 98
rjtomz 857 23,99% 378 163 25 5 4 21 44 161 56
PbTO 45 1,26% 11 22 12
2.mtb 1 0,03% 1
2.OdTO 656 18,37% 101 392 163
3.OdTO 25 0,70% 25
hab122 31 0,87% 20 10 1
lpav 75 2,10% 22 38 15
mb120 13 0,36% 2 8 3
pionv 16 0,45% 3 3 10
pov 15 0,42% 4 6 5
rjVV 149 4,17% 3 88 58
vT-12 28 0,78% 1 20 7
vvp 19 0,53% 19
2.mtb 31 0,87% 31
Ukupno 3572 100,00% 1231 255 75 134 21 34 342 945 534

U prvim danima mobilizacije prema planovima popune jedinica odazvalo se 1231 vojni obveznik ili 34 % od ukupnog broja mobilisanih-pozvanih.

Prema godini mobilizacije, izvršenje popune ratnih jedinica TO

RATNA JEDINICA svega % 1991 1992
OpŠTO 18 0,50% 6 12
rjšto 14 0,39% 9 5
zšč 72 2,02% 11 61
1.OdTO 316 8,85% 316
Odred TO 254 7,11% 209 45
pdv 28 0,78% 4 24
rjtomz 909 25,45% 569 340
rjtomz 857 23,99% 571 286
PbTO 45 1,26% 45
2.mtb 1 0,03% 1
2.OdTO 656 18,37% 656
3.OdTO 25 0,70% 25
hab122 31 0,87% 31
lpav 75 2,10% 75
mb120 13 0,36% 13
pionv 16 0,45% 16
pov 15 0,42% 15
rjVV 149 4,17% 149
vT-12 28 0,78% 28
vvp 19 0,53% 19
2.mtb 31 0,87% 31
Ukupno 3572 100,00% 1695 1877

1. Prema strukturi popune ratnih sastava i jedinica TO

vojnika podof oficira ima % ratna jedinica sleduje oficira podoficira vojnika
1 17 18 0,50% OpŠTO 24 22 1 1
1 3 4 0,11% RjŠTO Donji Vijačani 10 5 1 4
1 1 2 0,06% RjŠTO Potočani 10 5 1 4
1 2 1 4 0,11% RjŠTO Prnjavor 10 5 1 4
1 1 2 4 0,11% RjŠTO Šibovska 10 5 1 4
63 8 1 72 2,01% zšč 56 3 6 47
239 56 21 316 8,84% OdTO 343 18 28 297
203 45 6 254 7,10% OdTO 343 18 28 297
25 2 1 28 0,78% pdv 35 2 4 29
147 12 1 160 4,48% sp četa TO mjesne zajednice Donji Vijačani 96 3 5 88
122 11 1 134 3,75% sp četa TO mjesne zajednice Potočani 96 3 5 88
108 20 9 137 3,83% sp četa TO mjesne zajednice Prnjavor 96 3 5 88
80 12 1 93 2,60% sp četa TO mjesne zajednice Smrtići 96 3 5 88
173 21 4 198 5,54% sp četa TO mjesne zajednice Štrpci 96 3 5 88
171 14 2 187 5,23% sp četa TO mjesne zajednice Velika Ilova 96 3 5 88
42 4 46 1,29% ss vod TO mjesne zajednice Drenova 23 1 2 20
46 1 3 50 1,40% ss vod TO mjesne zajednice Gornja Mravica 23 1 2 20
75 6 81 2,27% ss vod TO mjesne zajednice Gornji Vijačani 23 1 2 20
28 6 1 35 0,98% ss vod TO mjesne zajednice Kremna 23 1 2 20
68 8 76 2,13% ss vod TO mjesne zajednice Kulaši 23 1 2 20
65 7 1 73 2,04% ss vod TO mjesne zajednice Palačkovci 23 1 2 20
45 5 50 1,40% ss vod TO mjesne zajednice Pečeneg Ilova 23 1 2 20
65 6 4 75 2,10% ss vod TO mjesne zajednice Šibovska 23 1 2 20
23 1 24 0,67% ss vod TO mjesne zajednice Smrtići 23 1 2 20
16 4 1 21 0,59% ssvod TO mjesne zajednice Čorle 23 1 2 20
23 4 27 0,76% ssvod TO mjesne zajednice Donja Mravica 23 1 2 20
23 1 24 0,67% ssvod TO mjesne zajednice Galjipovci 23 1 2 20
14 14 0,39% ssvod TO mjesne zajednice Kokori 23 1 2 20
25 25 0,70% ssvod TO mjesne zajednice Konjuhovci 23 3 2 20
22 2 24 0,67% ssvod TO mjesne zajednice Okolica 23 1 2 20
30 4 34 0,95% ssvod TO mjesne zajednice Vršani 23 1 2 20
34 7 41 1,15% vod TO mjesne zajednice Donji Galjipovci 23 1 2 20
37 4 41 1,15% vod TO mjesne zajednice Hrvaćani 23 1 2 20
44 1 45 1,26% vod TO mjesne zajednice Lišnja 23 1 2 20
46 5 51 1,43% vod TO mjesne zajednice Naseobina Lišnja 23 1 2 20
33 10 2 45 1,26% PbTO 51 3 5 370
579 61 16 656 18,35% 2.OdTO 440 21 34 370
22 2 1 25 0,70% 3.OdTO 343 2 5 16
21 6 4 31 0,87% hab122 23
67 7 1 75 2,10% lpav 23
11 2 13 0,36% mb120 23
16 16 0,45% pionv 23
14 1 15 0,42% pov 23
138 7 4 149 4,17% rjVV 343
23 4 1 28 0,78% vT-12 23
19 19 0,53% vod vojne policije 23
30 3 2 35 0,98% 2.mtb/327.mtbr
3078 384 113 3575 100,00% Ukupno 3215 149 185 2371

2. Pregled popune ratnih jedinica prema starosnoj strukturi

Grupa ratna jedinica svega % 15-19 godina 20 do 29 godina 30 do 39 godina 40 do 49 godina 50 do 59 godina preko 60 godina
3-voj rjšto 3 0,08% 1 2
3 zšč 63 1,76% 3 31 25 4
3 1.OdTO 239 6,69% 3 141 85 9 1
3 Odred TO 203 5,68% 4 121 63 12 3
3 pdv 25 0,70% 2 14 8 1
3 rjtomz 801 22,41% 12 191 206 226 157 9
3 rjtomz 771 21,57% 5 247 202 191 108 18
3 PbTO 33 0,92% 1 12 9 9 2
3 2.OdTO 579 16,20% 22 276 193 72 16
3 3.OdTO 22 0,62% 2 13 6 1
3 hab122 21 0,59% 2 5 9 5
3 lpav 67 1,87% 3 39 20 4 1
3 mb120 11 0,31% 1 5 4 1
3 pionv 16 0,45% 4 10 2
3 pov 14 0,39% 1 6 7
3 rjVV 138 3,86% 30 72 25 8 3
3 vT-12 23 0,64% 1 15 6 1
3 vvp 19 0,53% 4 9 6
3 2.mtb 30 0,84% 2 6 15 6 1
4-pof OpŠTO 1 0,03% 1
4 rjšto 4 0,11% 1 3
4 zšč 8 0,22% 1 2 2 3
4 1.OdTO 56 1,57% 1 21 28 6
4 Odred TO 45 1,26% 29 15 1
4 pdv 2 0,06% 2
4 rjtomz 90 2,52% 1 36 22 24 7
4 rjtomz 75 2,10% 25 16 22 11 1
4 PbTO 10 0,28% 2 7 1
4 2.OdTO 61 1,71% 1 34 20 4 2
4 3.OdTO 2 0,06% 2
4 hab122 6 0,17% 1 3 2
4 lpav 7 0,20% 3 3 1
4 mb120 2 0,06% 1 1
4 pov 1 0,03% 1
4 rjVV 7 0,20% 6 1
4 vT-12 4 0,11% 1 3
4 2.mtb 3 0,08% 2 1
5-of OpŠTO 17 0,48% 1 5 8 3
5 rjšto 7 0,20% 2 3 2
5 zšč 1 0,03% 1
5 1.OdTO 21 0,59% 6 10 5
5 Odred TO 6 0,17% 2 3 1
5 pdv 1 0,03% 1
5 rjtomz 18 0,50% 1 8 4 4 1
5 rjtomz 11 0,31% 1 3 5 2
5 PbTO 2 0,06% 1 1
5 2.OdTO 16 0,45% 6 7 1 1 1
5 3.OdTO 1 0,03% 1
5 hab122 4 0,11% 2 2
5 lpav 1 0,03% 1
5 rjVV 4 0,11% 3 1
5 vT-12 1 0,03% 1
5 2.mtb 2 0,06% 1 1
Ukupno 3575 100,00% 104 1410 1066 645 320 30


Pregled nacionalne strukture sastava TO opštine
Pregled RJ_prema starosnoj strukturi satava TO opštine

Narodnost svega % vojnika podof oficira
Srbi 3330 93,28% 2859 372 99
Hrvati 34 0,95% 33 1
Muslimani 115 3,22% 104 5 6
Ukrainci 80 2,24% 70 6 4
Poljaci 1 0,03% 1
Česi 1 0,03% 1
Crnogorci 4 0,11% 3 1
Italijani 5 0,14% 4 1
ukupno 3570 100,00% 3074 384 112


U narednom periodu od prnjavorskih boraca formiraju se sljedeće jedinice:Brojna veličina TO Opštine 3570 vojnih obveznika.
U ratne jedinice TO opštine :  Štab, Odred TO, PDV, PoB i jedinice TO u mjesnim zajednicama u prva tri mjeseca, do kraja decembra 1991. godine mobilisano je 1693 vojnih obveznika, a od januara do maja 1992. godine mobilisano još 1877 vojnih oveznika iz rezervnog sastava svih kategorija.
Brojna veličina TO u početnom periodu rata bila je promjenljiva- od 1228 na početku mobilizacije (90 v/o ušli su u brojno stanje Odreda TO u nastavku rata i predpočinjavanju jedinicama JNA) do  57
 na dan 19.05.1992. godine. U brojnoj veličini TO obuhvata sve jedinice TO iz rezervnog sastava I dio jedinica JNA u toku aprila i maja 1992. godine koje su bile predpočinjene TO Opštine Prnjavor.

Prnjavorska laka pješadijska brigada,

Motajički bataljon u sastavu 327. odnosno 27. motorizovane brigade  i

popunjava se jedinica Vukovi sa Vučijaka. Kasnije su to najelitnije jedinice u sastavu Vojske Republike Srpske.

I na području opštine desili su se događaji koji su uznemirili stanovništvo, tako između sela Palačkovci i Štrpci na magistralnom putu Prnjavor-Derventa 8. septembra 1991. godine oko tri sata i 15 minuta miniran je most na rijeci Vijaka, te se saobraćaj odvijao drugim pravcima.[2]

Republika Hrvatska i dalje pojačava svoje snage u rejonu Bosanske posavine.                               Na području Bosanskog Broda i Dervente, prema vojnim izvorima, nalazi se 5 kompletnih brigada Zbora narodne garde, ojačane pripadnicima HOS-a i  jakim artiljerijskim i tenkovskim formacijama Republike Hrvatske. Do tada je otkriveno 70-tak tenkova i više transportera ZNG kojima se komanduje iz stožera Republike Hrvatske.[3]

Na području naše opštine, usljed razvoja poznatih događaja i novonastale situacije i potrebe obezbjeđenja pune borbene gotovosti 18. septembra 1991. godine na osnovu naređenja Okružnog štaba TO Banja Luka, Komande 5. krajiškog korpusa i komande 1. vojne oblasti[4], a zbog nastale i potrebe obezbjeđenja pune  borbene gotovosti od 20.00 časova počelo je  izvršenje mobilizacije jedinica  Štaba teritorijalne odbrane opštine Prnjavor. Pored mobilizacije štaba  i prištabskih jedinica TO-zaštitno-štabne čete,  mobiliše se i najjača manevarska jedinica Odred TO Prnjavor[5], protivdiverzantski vod(odred), pozadinska baza, što je po pregledu popune iznosilo 509 pripadnika: oficira, podocicira i vojnika, bez streljačke nastavne čete i jedinice TO mjesnih zajednica iz kojih će kasnije nastati Prnjavorska laka pješadijska brigada[6]. Čete TO brojale su 96 pripadnika po formaciji (tri streljačka voda) sa 23 i prateći vod sa 16 pripadnika. Samostalni streljački vodovi po mjesnim zajednicama brojali su po 23 pripadnika.

Mobilizacija ratnih manevrskih snaga TO opštine je izvršena na osnovu mobilizacijskih planova TO iz dobro izrađenog Plana upotrebe TO opštine: mobilizacijske procjene za OpŠTO sa prištabskim jedinicama, dopuna procjene za period januar-maj 1991. godine i mobilizacijske procjene za OdTO, kao i plana pozadinskog obezbjeđenja mobilizacije TO opštine[7].

Mobilizacija ratnih prostornih jedinica TO u mjesnim zajednica izvršena je po šemi Uzbunjivanja rejonskih štabova TO Prnjavor, Šibovska, Potočani i Donji Vijačani.

Primljeni signal za mobilizaciju komandant rejonskog štaba TO predaje  komandiru samostalne čete, odnosno voda TO mjesne zajednice. Izvršena je podjela naoružanja po ratnoj formaciji u sve mjesne zajednice u kojima su formirane ratne jedinice TO mjesne zajednice (uključujući i muslimansku Mravicu i Galjipovce). Kasnije je povučeno naoružanje iz voda TO MZ Mravica_Galjipovci.

U maju 1992. godine TO opštine u prostorne strukture imala na rasporedu 4 rejonska štaba TO, pet četa TO po 93 priupadnika i 15 samostalnih streljačkih vodova TO mjesnih zajednica po 23 pripadnika, ukupno 850 pripadnika.

Kada se uzme u obzir mobilisane operativne snage TO od 509 pripadnika, i u aprilu formiranje 2. odreda TO opštine jačine 436 (tri pješadijske čete)  što je obzirom na brojnost i opremljenost sa prostornim jedinicama TO opštine  bila značajna vojna sila od 2500 pripadnika.

Snage za podršku jedinica TO činile su vodovi MB i bestrzajnih topova a kasnije os i druge snage.tavljeni dijelovi 327.mtbr kroz baterije haubica 122mm, topove T-12, čete MB 120mm, baterije PAT

Formiranje Odreda teritorijalne odbrane TO Prnjavor

pristupilo se po objavi mobilizacije 18.9.1991. godine. U njegov sastav ulazilo je ljudstvo starosti do 35 godina s teritorije opštine Prnjavor i dobrovoljcima. Formacijski odred su činili komanda, 1 i 2. pješadijska četa (svaka sa tri streljačka voda i prateći vod) i prateća četa (vod minobacača 82mm sa 4 oruđa, 2 minobacača 60mm i vod bestrzajnih oruđa sa dva topa BsT), odjeljenje veze, izviđačko, kurirsko i pionirsko odjeljenje, pozadinski vod sa tri odjeljenja (intendansko, tehničko i sanitetsko).Formacijsko brojno stanje 343 pripadnika.

mobTO

Karta odluke o mob TO

Pregled izvršenog pristizanja ljudstva  u OdTO po nižim jedinicama (20.9.1991.)[8]

Broj vojnih obvjeznika u evidenciji VO Prnjavor VTO Banja Luka, raspoređenih u odred TO pred mobilizaciju 1991. godine

Broj vojnih obvjeznika u evidenciji VO Prnjavor VTO Banja Luka, raspoređenih u odred TO pred mobilizaciju 1991. godine

Pregled izvršenog pristizanja ljudstva  u OdTO po kategoriji vojnih lica (20.9.1991.)

Mobilizacija ne teče po planu i prvog dana mobilizacije popuna sa pripadnicima jedinice koji su bili na rasporedu , iznosi 50%. I pored problema u odzivu na mobilizaciju, počinje naoružavanje i obuka jedinica,  bojevo gađanje i  priprema za izvršavanje borbenih zadataka, dok se u rejonskim štabovima: Donji Vijačani, Potočani i Šibovska nastavljene aktivnosti na popuni nepopunjenih jedinica odreda i jedinica po MZ. U toku dana 20. i 21. 09. održana je zajednička sjednica Štaba TO sa predsjednikom SO-e Prnjavor i Savjetom za NO[8]   radi razmjene informacija o stanju popune jedinica, političko-bezjedonosnoj situaciji u opštini i podršci organa opštine i preduzeća mobilizaciji jedinica i njihovoj aktivnosti. Odred TO zadržava nacionalnu zastupljenost.

Za načelnika Štaba TO postavlja se kapetan prve klase Živojin Kuzmanović.

Grafikon narastanje Štaba TO, Odreda i jedinica TO u mjesnima zajedenicama do kraja 1991. godine

Vrše se pripreme za dejstva Odreda van područja opštine

Vrše se pripreme za dejstva Odreda van područja opštine po načelima upotrebe jedinica TO. Početkom oktobra nastavlja se sa izvršenjem bojevog gađanja pripadnika manevarskih jedinica TO i TO iz mjesnih zajednica, koji su u svojim očekujućim rejonima, opremanje jedinica ručnim PO naoružanjem i intendantskom opremom i prelazi se na pozadinsko snabdijevanje od JNA. Izdato je naređenje za uređenje teritorije,  izradu grudobrana i obezbjeđenje na raskrsnicama i mostovima Prnjavor, Tromeđa i Kulaši. Sve ove aktivnosti odvijaju se u saradnji sa pripadnicima aktivnog i rezervnog sastava milicije, odnosno SJB Prnjavor.

Tokom noći 1/2.10.  provocirani i rastjerani su na punktu pripadnici voda TO Kremna od strane jedinice Veljka Milankovića. U toku dana 02.10. održan je zajednički sastanak  užeg dijela Štaba TO  opštine sa Savjetom za NO i predsjednika političkih stranaka na kome je podržan rad štaba i aktivnosti jedinica uz svesrdnu pomoć svih prisutnih, kao i zakazana posjeta predsjednika SO-e i predsjednika stranaka Odredu TO na Vučijaku, mobilizacijskom zborištu.

izmještanje i transport naoružanja i municije iz kasarne Derventa u rejon Ribnjaka

rejon prikupjanja jedinica za podršku 327.mtbr u oktobru 1991. godine r.Ribnjaka

rejon prikupljanja jedinica za podršku 327.mtbr u oktobru 1991. godine r.Ribnjaka

Uspješno je izvršeno izmještanje i transport naoružanja i municije iz kasarne Derventa u rejon Ribnjaka Prnjavor, radi formiranja ratnih jedinica. Obezbjeđenje daje jedinica TO Štrpci.

 

 

 

Krajem septembra , nakon naređenja komandanta OkŠTO puk Petar Spasojević, počinju pripreme Odreda TO za dejstva van teritorije opštine.

U toku dana 5.10.1991.g. dolazi naređenje komande 5. korpusa  general potpukovnika Nikole Uzelca o formiranju brigade TO u mjestu Rakovačke bare, Banja Luka, koja će preći u Zapadnu Slavoniju i uključiti se u zaštiti  srpskog naroda, što Štab prihvata, dok se prijavilo samo 100 vojnih obveznika od 302 koliko je odred bio popunjen[9]. 7.10. je napisana naredba o pokretu odreda TO van područja opštine, što 9.10. dolazi do promjene komandnog sastava odreda. Na osnovu naredbe komandanta TO opštine[10] za komandanta odreda postavlja se Kuzmanović Živojin, kapetan I klase, za zamjenika Aulić Srećko, poručnik,  a za referenta operativno-nastavnih poslova kapetan Đurđević Vitomir.

Odred se upućuje u rejon razmještaja selo Laminci

Narednog dana 120 vojnika odreda upućuje se u rejon razmještaja selo Laminci kod Bosanske Gradiške u objekte osnovne škole, dok ostali dio odreda, prema naredbi Štaba TO izvrši pripremu MTS i opreme i upućivanje u sastav odreda, što je  11.10.1991.g.  upućeno u Lamince još 140 vojnika. Međutim, 81 vojni obveznik se vratio istog dana u Prnjavor  ne želeći da se priključi odredu radi izvršavanja zadatka preko r. Save. Isti su razduženi sa ličnim naoružanjem i vraćeni u Prnjavor. Odred u Lamincima je kompletiran sa ljudstvom i MTS brojnog stanja 178 vojnika i starješina, svi rezervnog sastava[11].

Naredbom komandanta 5. korpusa JNA (banjalučkog) u sastav Druge partizanske brigade ulazi i Odred TO Prnjavor u rejonu Donji Bogićevci., i odredi TO Laktaši i Srbac.

Mobilizacijska zborišta ratnih jedinica TO:

Jedan od stalnih zadataka rejonskih štabova TO je popuna odreda TO pripadnicima prostornih jedinica TO opštine , koji nikako da se popuni do pune ratne formacije, zbog čestih promjena brojnog stanja.

Dolazak dobrovoljaca i napuštanje jedinice sa ličim naoružanjem je česta pojava. I pored toga, odred uspješno izvršava borbeni zadatak u s.Dragaliću.

Inače, Procenat mobilizacije stanovništva opštine Prnjavor u Vojsku Republike Srpske bio je oko 18%[12], što je više od teoretskih normi, koji predviđaju maksimalno naprezanje od 15%. U nekim opštinama RS bilo je 2%

Na dan obilježavanja godišnjice mobilizacije 1. odreda TO opštine i upućivanje u b/d na Zapadno-slavnosko ratište, 13.10.1992. godine, pred prvi put postroljenom brigadom, u govoru, komandant brigade major Vlado Živković, ističe:

18.9.1991. godine naređenje komandanta V korpusa, danas I krajiškog korpusa VRS o mobilizaciji u to vrijeme mnogi su o naređenjima diskutovali, a mi u teritorijalnoj odbrani opštine Prnjavor, kako to dolikuje vojnicima izvršavali (dileme nije bilo).

Bila je to borba bez metka, granata – jednom riječji diferencijacija u Teritorijalnoj odbrani opštine Prnjavor. Jedna so od rijetkih opština , zahvaljujući svima nama koji smo uspjeli staviti svo naoružanje pod kontrolu i okrenuti ga protiv zajedničkog neprijatelja.zakletva 13-10-1992_govor

Brojno stanje po mobilizaciji jedinica prikupljeno je na osnovu spiskova Štaba TO o jedinicama TO opštine, uručenih poziva sekretarijata za NO  i izvoda iz Vob-8 nadležnog opštinskog organa.

ZAKLJUČAK

Opštinski štab teritorijalne odbrane i Opštinski sekretarijat za narodnu odbranu sa uspjehom su izvršili pozivanje i raspored vojnih obveznika u ratne jedinice teritorijalne odbrane opštine i ratne jedinice JNA prema postojećim planovima popune-razreza u skladu sa naređenjem za mobilizacije komande 5.korpusa JNA i Okružnog štaba teritorijalne odbrane Banja Luka.

Osnovni problem u izvršenju mobilizacije je bio odziv vojnih obveznika iz navedenih razloga.

U prvim danima mobilizacije , prema pregledu, odziv je bio:

  • operativne jedinice TO opštine mobilisano 335, a planirano 423 ili 79%
  • ratne jedinice teritorijalne odbrane mjesnih zajednica 1862 ili 52%,
  • ratne jedinice 5. korpusa JNA mobilisano 244 lica, a planirano 691 ili 35%
  • ratna jedinica „Vukovi sa Vučijaka“ u sastavu 329.okbr u decembru, sa 35 pripadnika
  • ostale ratne jedince iz ostataka 327.mtbr sa 1378 pripadnika
  • ratne jedinice 7. korpusa JNA pozvano 1302, a planirano po razrezu 1066 ili 122%, pozivani na četiri mjeseca tzv. vojne vježbe.
  • Ukupno 5.156[13] boraca TO i JNA opštine Prnjavor.

Do formiranja Vojske Republike Srpske, maja 19921. godine, mobilisano je ili raspoređeno u jedinice TO i JNA 5.117 pripadnika opštine, što čini 11% stanovnika po popisu iz 1991. godine.

Kraj rata, 31.12.1995. godine, opština je imala u evidenciji 11.987 vojnih obveznika[14] (27% u odnosu na broj stanovnika, raspoređeno u VRS 4.382 lica 73%, u jedinice policije 218 lica 4%. Broj poginulih 361, broj ranjenih 1.214, ukupno izbačenih iz stroja 1.575 boraca, što iznosi 53% na broj raspoređenih u VRS; 3,4% u odnosu na broj stanovnika opštine.

[13] U toku aprila i maja na platnom spisku i materijalnom obezbjeđenju jedinica Štaba TO opštine Prnjavor bilo je 5703 vojna obveznika (komanda i 1. i 3. četa Trstenci,vod Pjevalovac, vod mb82, TBG. Objekat Ljubić,  (zapađanje k-danta TO opštine)

[14]  Prema pregledu stanja vojnih obveznika sekretarijata MO Banja luka koje je pokrivalo 13 opštine Bosanske Krajine (Banja Luka, Gradiška, Kneževo, Koz. Dubica, Kotor Varoš, Laktaši, Novi Grad, Prijedor, Prnjavor, Sanski Most, Srbac, S.Kostajnica, Čelinac). Sa 514.528 stanovnika, sa 132.414 vojnim obveznicima, raspoređeno 63.437 boraca u VRS, ili 79%, u jedinice policije 3.386 ili 4.2%. Broj poginulih 3.944, broj ranjenih 10,233, ukupno izbačenih iz stroja 14.177 boraca, što iznosi 22,3% na broj raspoređenih u VRS; 2,75% u odnosu na broj stanovnika opština regije. Dok je 2.623 izbjeglo vojnu obavezu.

[1] Prema pregledu planova razvoja RJ i ostalih struktura u opštini Prnjavor 1991. godini ukupan razrez iznosio je 2.085 ljudstva i 96 motornih vozila.

[2] D. Radičić: Hronologija događaja 1990-1995,2002.god. str.130

[3] RIN Svitanja., 30.oktobar 2002.god. str.9

[4] Naređenje OkŠTO Banja Luka , broj 12/2-72 i naređenje k-de 5.korupusa JNA, str. pov. broj 12-452, a u vezi naređenja k-de .VO, str.pov.broj 1643-64

[5] Plan pozadinskog obezbjeđenja  mobilizacije RJ 8450

[6] Prikaz ratnog puta brigade komandanta brigade u listu Prnjavorske brigade „Glas borca“ broj 1. od 1.12.1994 .godine, str. 4 i interviju komandanta 1.KK dat „Glasu borca“

[7] Plan intendantskog obezbjeđenja mob.TO opštine,[7] prema naređenju Okružnog štaba TO Banja Luka od 23.3.1992. godine- 31 objekat

[8] Pregled toka upućivanja poziva u stvarnoj mobilizaciji. Na sjednici Savjeta za narodnu odbranu održanoj 7.10.1991. godine, razmatrana je trenutna političko-bezbjedonosna situacija na području opštine i izvršenje mobilizacije ratnih jedinicasavjetNO-7.10.1991

[9] Podaci iz ratnog dnevnika odreda na dan 6.10.1991.godine

[10] naredba  pov. broj 05/213-1 od 9.10.1991. godine

[11] Podaci iz ratnog dnevnika odreda na dan 12.10.1991.godine, a prema vlastitom  istraživanju brojnog stanja odreda na dan 13.10.1991. otvoren je datum učešća u ratu u VP 8840 Banja Luka za 183 pripadnika odreda. Samo 77 borca su od prvog dana mobilizacije, tj od 18.9.1991. godine

[12] U odnosu na broj stanovnika opštine Prnjavor po popisu od 1991. godine od 47.055 stanovnika i evidentiranih 8.365 učesnika rata u nadležnom opštinskom organu uprave iz 2019. godine

Sastav  5. korpus:

– prištapske jedinice
– 16. kmtbr (Banja Luka)
– 343. mtbr (Pijedor)
– 329. okbr (Banja Luka)
10. partd (Prijedor)
– 40. partd (Požega)
– 188. pontb (Banja Luka)
– 5. map (Banja Luka)
– 5. mpoap (Banja Luka)
– 5. lap PVO (Banja Luka)
– 293. inžp (NOva Topola)

Sastav 17. korpus:
– prištapske jedinice (17. riv je bio u Osijeku)
– 670. pontb (Slavonski Brod)
– 51. grb (Beli Manastir)
– 11. partizanska divizija (Doboj)
– 38. partiznaska divizija (Brčko)
– 12. pmbr (Osijek)
– 92. mtbr (Tuzla)
– 327. mtbr (Derventa)
– 395. mtbr (Tuzla)
– 12. map (Vinkovci)
– 158. mpoabr (Đakovo)
– 17. lap PVO (Vinkiovci)
– 497. inžp (Tuzla)