Arhive oznaka: 1991

zgada komande

Početak

Da li se rat u Bosni i Hercegovini, odnosno u Jugoslaviji mogao izbjeći i svi problemi i politički konflikti mirno riješiti?. Čiji su bili interesi i kakvi ciljevi na ovim prostorima, da li međunarodne zajednice, odnosno Evrope, SAD, islamskih zemalja, unutrašnjih nacionalističkih snaga.[1]

Raspad SFRJ počinje kada jake separatističke snage u Sloveniji, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini i Makedoniji uz podršku međunarodne zajednice imaju cilj stvaranje samostalnih država od  bivših republika SFRJ, dok interes drugih naroda, prevashodno srpskog, nije riješen u tim republikama. JNA je imala ustavnu obavezu i dužnost da brani i štiti tadašnju zajedničku državu_SFRJ.

Pristrasnost međunarodne zajednice i stvaranje muslimansko-hrvatske koalicije u Bosni i Hercegovini, kao i islamski fundamentalizam uticali su na krizu i početak rata, jer se odustalo od ustavnih rješenja da se koncenzusom svih naroda u BiH donose odluke.  Štampa je pisala da postoje logori za obuku mudžahedina za borbu protiv HVO i VRS i da nisu došli u BiH samo da ratuju, nego da bosanske muslimane uče islamu.

Da je bilo više mudrosti među političkim strankama, rat se mogao izbjeći a kriza riješiti mirnim putem.

U prvoj ratnoj 1991. godini, kada dolazi do osnivanja nacionalnih stranaka sva tri naroda u BiH, kada počinje rat u Hrvatskoj gdje srpski narod uz pomoć JNA brani svoju slobodu i teritorije, počinje raspad SFRJ. U BiH muslimanski lideri stvaraju svoju vojsku kroz teritorijalnu odbranu, koja je bila sastavni dio oružanih snaga SFRJ. Počinju napadi na kasarne JNA, kasnije na kolone vojnika JA, napadi na srpske svatove u Sarajevu, masakr u Sijekovcu i kasnije zajedničke oružane akcije muslimansko-hrvatskih formacija.[2] U maju mjesecu 1992. godine formiran je Glavni štab VRS i stvorena Vojska Republike Srpske.

Spomen crkva na Vučijaku, Kremna Prnjavor

Spomen crkva na Vučijaku, Kremna Prnjavor

Na spomen pločama u Hramu uklesana su imena 626 poginulih i nestalih boraca VRS sa područja prnjavorske opštine. Crkva posvećena Svetom velikomučeniku knezu Lazaru.

 

 

 

Aktivnosti Predsjedništva SFRJ u funkciji Vrhovnog komandanta Oružanih snaga SFRJ

predjednis

Oznaka za članove predsjedništva SFRJ

Slijede događaji i aktivnosti angažovanja JNA na legalnom i legitimnom sprovođenju naredbi Predsedništva SFRJ  o rasformiranju svih neregularnih oružanih snaga i o vraćanju oružja, ilegalno unetog u zemlju u  jedinicama JNA. Međutim, Slovenija i Hrvatska su odlučno izjavile da neće dozvoliti sprovođenje te naredbe na svojoj teritoriji.

Na Plitvicama, 31. marta 1991. godine,  došlo je do oružanog sukoba pripadnika milicije SAO Krajine i specijalnog odreda MUP-a Hrvatske, Predsedništvo SFRJ je naredilo jedinicama JNA da podignu borbenu gotovost svojih odgovarajućih jedinica i da obezbede poštovanje prekida vatre. Jedinice JNA su trebale da obezbede mir i pravnu sigurnost građana i omoguće mirno rešenje krize. To je i bila ustavna obaveza JNA.

amblem JNA

amblem JNA

Prilikom demonstracija pred zgradom Komande vojno-pomorske oblasti u Splitu (6. maja 1991.) protiv JNA, poginuo je jedan vojnik, a više njih je ranjeno.

Jedinice ZNG Hrvatske su kod s. Tenja napale JNA 7. jula, što je pored drugih manjih napada predstavljalo prekretnicu u ratu u Hrvatskoj u smislu da su direktni sukobi između JNA i Zbora Nacionalne Garde  postali učestali i time uveli jedinice JNA u „stavljanje“ na stranu srpskih snaga.

Predsedništvo donosi odluku 12. jula da prihvati Brionsku deklaracju i donosi naredbu o demobilizaciji svih oružanih snaga osim JNA i redovnog sastava milicije, da se na granicama SFRJ uspostavi stanje od pre 25. juna 1991, i da se deblokiraju kasarne i vojni objekti koji su, u međuvremenu, blokirani od pobunjenika. Zatim 18. jula doneta je odluka o povlačenju jedinica JNA iz Slovenije, a 29. jula jedinice su počele da napuštaju Sloveniju. Tada počinje eskaliranje otvorenog oružanog sukoba u Hrvatskoj.

Na zasedanju Sabora Hrvatske 1. avgusta predsjednik Tuđman je pozvao na nastavak „općeg rata“. Istog dana, u selu Dalj, došlo je do krvavog obračuna ZNG sa Srbima iz tog sela.

Organi SFRJ ulažu napore da se prekinu borbe i spor riješi mirnim putem, predstavnici otcljepljenih republika to na sastancima podržavaju, a praktično nastavljaju sa nasilnom secesijom.

Na dubrovačkom vojištu JNA je bila isprovocirana perfidnim aktima ZNG-a, Granatiranje (bombardovanje) Dubrovnika došlo je nakon što su jedinice ZNG dejstvovale iz starog dijela grada koji je kulturno-istorijski spomenik. JNA je odgovorila na te napade. JNA je optužena da je „grubo povrijedila pravila međunarodnog prava“.

U izvršavanju naredbi Predsjedništva SFRJ, JNA je angažovala prioritetno oklopno-mehanizovane jedinice. Smatralo se da će u ratu na prostorima bivše Jugoslavije OMJ biti u stanju da samom svojom pojavom na bojištu spriječi krvave događaje.[3]

[1] Jugoslavija, rat koji se mogao izbjeći, film koji daje odgovor. Strani dokumentarni film, prikazan na televiziji K3 Prnjavor, decembra 2003. godine

[2] 28. marta zauzima se Derventa, a 31.maja grad Modriča, čime je jedini preostali putni pravac: Prnjavor-Stanari-Rudanka-Modriča-Šamac presječen.

[3] Kapetan I klase Dragan Vuković: Za savremenije organizovanje OMJ, „Novi glasnik“  broj 5-6, septembar-decembar 1994. godine,  str .41.Posljedni načelnik GŠVRS, 2005. godine

Prva dobrovoljačka jedinica VRS

Formiranje jedinice

Prvi udarni bataljon Prvog krajiškog korpusa „Vukovi sa Vučijaka“[1],[2] počinje pripreme 23. juna 1991. godine kada legendarni komandant „Vukova“ Veljko Milanković sa 23 dobrovoljca odlazi na višednevnu obuku u Srpsku Krajinu.[3]

zgrada-1910Veljko i opštinsko i rukovodstvo vladajuće stranke na vrijeme osjetili su odakle prijeti opasnost i preduzeli mjere organizovanja i zaštite opštine.[4]

Kada se Veljko vratio iz vojnog kampa koga je organizovao kapetan Dragan u Golubiću pokraj Knina, formirao je Vukove koji su tada bili dobrovoljačka jedinica odnosno prva srpska vojna jedinica na tadašnjem prostoru Bosne i Hercegovine.[5]

Štab „Vukova sa Vučijaka“, nova zgrada izrađena 2012.

Nakon uspješno završene borbene obuke počinju prve izuzetno opasne  akcije u zauzimanju repetitora na Kozari 1. avgusta, čime je omogućeno ponovno gledanje programa beogradske televizije. Zbog ove akcije, ali i zbog nekih većih interesa koji su bili vezani za tadašnju politiku, tadašnji predsjednik Predsjedništva BiH Alija Izetbegović  izdao je nalog JNA da uhapsi Milankovića.[6]

amblem JNA

amblem JNA

Pripadnici udarnog bataljona „Vukova sa Vučijaka“ po pozivu srpskog naroda 17. avgusta odlaze na svoj prvi borbeni zadatak kada sa 53 dobrovoljca iz Prnjavora i nekoliko iz čelinačke opštine[7], prelaze rijeku Savu u Zapadnu Slavoniju i pridružuju se svojoj braći u pomoć, gdje je situacija dosta teška. Koristeći hrabrost i sposobnost brzog manevra i iznenađenja prve borbe se vode u  Mlaki[8] 9.9.1991. godine uz aktivnu odbranu[9] a uz pomoć jedinca JNA iz pravca Struga tenkovima razbiše slabo naoružane Hrvate i uđoše u Okučane 25. avgusta,  a sredinom septembra sa pet dobrovoljaca iz Dubičke brigade uz artiljerijsko sadejstvo JNA oslobođena je Košutarica.

Slijedi prvi ulazak jedne srpske jedinice u uniformama milicije RS Krajine u Jasenovac,  zarobljena su dva tenka T-55 i OT. Odlazak u Ravne Kotare donosi još jednu pobjedu, a borbe u Medarima i Gornoj Trnovi vode se decembra 1991. godine, gdje dolazi do prvih stradanja.

PREGLED RATNOG PUTA RATNE JEDINICE „VUKOVA SA VUČIJAKA“ u 1991. -1992. GODINI, 118 dana

Pocetak dana rejon Opstina
23.6.1991 38 Golubić Benkovac
1.8.1991 2 Kozara K.Dubica
24.8.1991 1 Mlaka-Košutarica-Jasenovac Okučani
30.8.1991 1 Okučani Okučani
27.11.1991 1 G.Trnova Okučani
20.12.1991 1 Medari-M.Šagovina Nova Gradiška
14.4.1992 1 Pjevalovac Derventa
20.4.1992 72 Derventa Derventa
2.5.1992 1 Markovac Derventa

Šema ratnog puta „Vukovi sa Vučijaka

 

Reporteri lista „Naš zavičaj“ zabilježili su reportaže o  jedinici „Vukovi sa Vučijaka“ i komamdantu Veljki Milankoviću na  ratištu..

Vukovi s Vučijaka kao vidi Wikipedija sr i hr


 

 

 

 

 

[1] Imenovanje dodrovoljačkog odreda Vukovi sa Vučijaka sa komandantom Veljkom Milankovićem odlučeno je na položajima u s.Mlaka od strane Borivoja S.i  Mire Mlađenovića, vidi Sendić B. Stvaranje i razvoj SDS, str.129

[2] Miro Mlađenović, osnivać jedinice i načelnik štaba  do 11.10.1993. godine

[3] Ispraćeni ispred zgrade opštine Prnjavor.

[4] Intervju general Momir Talić, list „Glas boraca“ br.1 str.6

[5] D.Radičić: Hronologija događaja 1990-1995,2002.god. str.198

[6] D.Radičić: Hronologija događaja 1990-1995,2002.god. str.231

[7] ukupno 64 pripadnika jedinice „Vukovi sa Vučijaka“

[8] Borivoj Sendić, Od crvenog barjaka do dvoglavog orla-stvaranje i razvoj SDS-a,Banjaluka,2003.str.128

[9] „Glas borca „ broj 1 str.11

TO

Aktivnosti teritorijalne odbrane

Događaji koji su se početkom rata dešavali u Prnjavoru kada su „Beli orlovi“ pošli redom da pljačkaju i maltretiraju nesrpski živanj, umiješali su se Vukovi koji su ih ekspresno razoružali i protjerali iz grada. Otišli su tako što su na leđima odnijeli prikačenu parolu  „ Mi smo izdajnici srpskog naroda“[1]

Beli orlovi

Opšti uslovi za život , rad i potpunu bezbjednost pripadnika i objekata opštine odvijalo se na osnovu političko – bezbjednosne situacije na teritoriji okruga Banja Luka i opštini i naredbi komandi TO. Situacija je bila složena sa tendencijom pogoršavanja, što može dovesti do međunacionalnih sukoba širih razmjera, sa nesagledivim posledicama, ne samo za narode i narodnosti na teritoriji okruga nego i šire. Nacionalno-separatističkim snagama na ovim prostorima nije odgovaralo prisustvo JNA kao jedinog kohezionog elementa federacije. Sve aktivnosti ove snage su usmjerile na optuživanje JNA kao glavnog krivca za nastalu situaciju. osim toga ove snage se ne ustručavaju da u sprezi sa HV privremeno zaposjednu dio državine teritorije BiH (Bosanski brod i Derventa) i pripremaju ljudstvo za obračun sa JNA i TO na objektima koje obezbjeđuju.

putna-karta-2000U cilju stvaranja optimalnih uslova za život, rad i potpunu bezbjednost pripadnika TO, kao i objekata TO, a na osnovu naređenja OkŠTO naređeno je da komandanti rejonskih ŠTO opštine, ponovo izvrše detaljnu procjenu ugroženosti pripadnika i jedinica na obezbjeđenju objekata i MTS. Na osnovu svih procjena preduzete su odgovarajuće mjere borbenog obezbjeđenja i inžinjerijskog uređenja objekata u trećem stepenu utvrđivanja koji garantuju potpunu sigurnost ljudstva i vatrenih sredstava. Gdje god je bilo moguće izrađeni su bunkeri na ugovima objekata obezbjeđenja sa pokrivkom. Osnovu odbrane činile su snage za odbranu objekata ( fizičko obezbjeđenje) kao i samostalni vodovi i čete TO mjesnih zajednica iz čijeg sastava je obezbjeđenje ili najbliža jedinica TO, objektu koji se obezbjeđuje  a prema naređenju sa punim borbenim i intendantskim obezbeđenjem.

naređenja OkŠTO

Pregled angažovanja sastava TO opštine na obezbjeđenju objekata opštine od posebnog značaja:[2]

Jedan od stalnih zadataka rejonskih štabova TO je popuna odreda TO pripadnicima prostornih jedinica TO opštine , koji nikako da se popuni do pune ratne formacije, zbog čestih promjena brojnog stanja. Dolazak dobrovoljaca i napuštanje jedinice sa ličim naoružanjem je česta pojava. I pored toga, odred će uspješno izvršava borbeni zadatak u s.Dragaliću..

 

[1] D.Radičić: Hronologija događaja 1990-1995,2002. godine,  str.130

[2] prema naređenju Okružnog štaba TO Banja Luka od 23.3.1992. godine- 31 objekat

TO

Brojno stanje Odreda TO

Analiza brojnog stanja Odreda TO Prnjavor na zapadno-slavonskom ratištu 1991-1992. godine [1] 

  1. Broj boraca u Odredu TO Prnjavor

U 1991. godinu , istraživanjem je utvrđena popuna od 514 raspoređenih boraca odreda u sastavu 329. oklopne brigade Jugoslovenske vojske na zapadno-slavonskom ratištu u SR Hrvatskoj, što čine 99,1%  pripadnici muškog pola, što je razumljivo, jer su oni nosioci borbenih dejstava, a samo 0,9% odnosi se na ženski pol koji je raspoređen u sanitetsku jedinicu odreda. I u 1992. situacija je ista.

Prosječno brojno stanje 514 pripadnika, poginulo je 3 borca.

Pregled brojnog stanja 1991-1992:

Kategorija lica svega % % od formacije 343 v/O
oficira 27 4,99% 7,87%
podoficira 112 20,70% 32,65%
vojnika 402 74,31% 117,20%
ukupno 541 100,00% 157,73%

Daljim istraživanjem utvrđen je broj od 571 pripadnika odreda  raspoređenih po nižim jedinicama odreda sa unutrašnjim prekomandama u toku izvršavanja borbenog zadataka na zapadno-slavonskom ratištu (prošlo kroz jedinicu), zaključno sa 16.6.1992. godine

2. Broj boraca po polu v/o raspoređenih u odred

Pol Svega Prosjek StDev Var Min Mak %
Muški 536 29,05 6,75 45,56 18 58 99,08%
Ženski 5 25,60 5,27 27,80 20 33 0,92%
Ukupno 541 27 6,01 36,68 19 45,5 100,00%

U odred je mobilisano 541 lice, sa prosjekom starosti od 27 godina, standardna devijacija odstupanja od prosjeka starosti 6 godina, dok je varijansa svih vrijednosti prosjeka starost 36, 68 godina, najmlađi pripadnike sa 18 a najstariji pripadnik jedinice ima 58 godina. Učešće brojnog stanja odreda je  1,15% u odnosu na popis  stanovništva opštine u 1991. godini.

329.okbr JA- 1.okbr VRS

329.okbr JA- 1.okbr VRS

 

[1] Statistička analiza podataka rađena je iz baze podataka u accesu. Korišćenje računarskog programa za analizu podataka SPSS za brojno stanje odreda u tabelama u kojima je dato unakrsno tabeliranje prikazana je međuzavisnost različitih ispitivanih kategorijskih promenljivih. Detaljnijom analizom unakrsnih tabela, putem Hi-kvadrat testa  nezavisnosti, istražuje se veza između dve kategorijske promjenljive. Hi-kvadrat test poredi učestalost ili proporcije slučajeva opažene u svakoj od kategorija, sa vrijednostima koje bi bile očekivane da između dvije promjenljive nema nikakve veze.