30 godine od mobilizacije u opštini Prnjavor

30 godina od stvarne, ratne mobilizacije u opštini Prnjavor

MOBILISANO PRVIH 1695 PRIPADNIKA TERITORIJALNE ODBRANE OPŠTINE

  1. o.m. biće 30 godina od mobilizacije ratnih jedinica teritorijalne odbrane opštine i JNA koje se popunjavaju sa područja naše opštine. Prilika da se sjetimo svih onih boraca koji su izvršavali svoju obavezu da brane Jugoslaviju.

U mjesecu septembru mobilisano 1695 pripadnika teritorijalne odbrane opštine Prnjavor , a do maja 1992. godine  raspoređeno-prošli kroz  ratne jedinice ukupno 4039 pripadnika teritorijalne odbrane.

Početak raspada SFRJ

Raspadom Jugoslavije, koje je počelo u 1990. i 1991. godini, kroz nasilno otcjepljenje Slovenije i Hrvatske, a kasnije i Bosne i Hercegovine, zbog težnji muslimana i Hrvata istom cilju. Srpski narod u Bosni i Hercegovini našao se u teškoj situaciji, poštujući odluke Predsjedništva SFRJ, a u situaciji formiranja i naoružavanja paravojnih snaga Muslimana i Hrvata. Identična situaciji bila je i na području opštine.

Na području naše opštine, uslijed razvoja poznatih događaja i novonastale situacije i potrebe obezbjeđenja pune borbene gotovosti 18. septembra 1991. godine na osnovu naređenja Okružnog štaba TO Banja Luka, Komande 5. krajiškog korpusa i komande 1. vojne oblasti[1], zbog nastale i potrebe obezbjeđenja pune  borbene gotovosti od 20.00 časova počelo je  izvršenje mobilizacije jedinica  Štaba teritorijalne odbrane opštine Prnjavor. Pored mobilizacije štaba  i prištabskih jedinica TO-zaštitno-štabne čete,  mobiliše se i najjača manevarska jedinica Odred TO Prnjavor, protivdiverzantski vod, pozadinska baza, što je po pregledu popune iznosilo 509 pripadnika: oficira, podoficira i vojnika, bez streljačke nastavne čete i jedinice TO mjesnih zajednica iz kojih će kasnije nastati Prnjavorska laka pješadijska brigada. Samostalne pješadijske čete TO brojale su 96 pripadnika po formaciji (tri streljačka voda) sa 23 i prateći vod sa 16 pripadnika. Samostalni streljački vodovi po mjesnim zajednicama brojali su po 23 pripadnika.

Karta mobilizacijsko zborišta odreda TO Prnjavor, Ergela Vučijak

Mobilizacija ne teče po planu i prvog dana mobilizacije popuna sa pripadnicima jedinice koji su bili na rasporedu , iznosi 50%. I pored problema u odzivu na mobilizaciju[2], počinje naoružavanje i obuka jedinica,  bojevo gađanje i  priprema za izvršavanje borbenih zadataka, dok se u rejonskim štabovima: Donji Vijačani, Potočani i Šibovska nastavljene aktivnosti na popuni nepopunjenih jedinica odreda i jedinica TO po MZ. U toku dana 20. i 21. 9. održana je zajednička sjednica Štaba TO sa predsjednikom SO-e Prnjavor i Savjetom za NO   radi razmjene informacija o stanju popune jedinica, političko-bezbijednosnoj situaciji u opštini i podršci organa opštine i preduzeća mobilizaciji jedinica i njihovoj aktivnosti. Odred TO zadržava nacionalnu zastupljenost.

O mobilizaciji jedinica TO opštine Prnjavor, komandant TO opštine Prnjavor, kaže:

Kratka analiza mobilizacije i popunjenost jedinica daje se kroz sledeće preglede, iz perioda mobilizacije: koje jedinice i koliko je mobilisano-popunjeno, po strukturi, starosti, nacionalnosti

  1. Pregled narastanja mobilizacija i popunjavanja ratnih jedinica TO opštine po mjesecima u cjelini:

RJ svega % sept okt nov dec jan feb mart apr maj
OpŠTO 18 0,45% 6           7 3 2
rjšto 14 0,35% 8     1     1 4  
zšč 73 1,81% 12       1   25 17 18
1.OdTO 319 7,90% 319                
Odred TO 540 13,37%   231 81 130 7 7 60 3 21
pdv 29 0,72% 3 2         12 10 2
rjtomz 948 23,47% 544 40 8 16 11 8 62 161 98
rjtomz 864 21,39% 383 165 25 5 4 21 44 161 56
PbTO 46 1,14%             11 22 13
2.OdTO 675 16,71%             103 407 165
3.OdTO 26 0,64%                 26
hab122 47 1,16%             30 15 2
lpav 75 1,86%             22 38 15
mb120 13 0,32%             2 8 3
pionv 16 0,40%             3 3 10
pov 16 0,40%             4 6 6
rjVV 226 5,60%             10 155 61
vT-12 30 0,74%             2 21 7
vvp 20 0,50%                 20
2.mtb 44 1,09%                 44
ukupno 4039 100,00% 1275 438 114 152 23 36 398 1034 569
  1. Pregled narastanja mobilizacija i popunjavanja ratnih jedinica TO opštine po godinama u cjelini:

RJ svega % 1991 1992
OpŠTO 18 0,45% 6 12
rjšto 14 0,35% 9 5
zšč 73 1,81% 12 61
1.OdTO 319 7,90% 319  
Odred TO 540 13,37% 442 98
pdv 29 0,72% 5 24
rjtomz 948 23,47% 608 340
rjtomz 864 21,39% 578 286
PbTO 46 1,14%   46
2.OdTO 675 16,71%   675
3.OdTO 26 0,64%   26
hab122 47 1,16%   47
lpav 75 1,86%   75
mb120 13 0,32%   13
pionv 16 0,40%   16
pov 16 0,40%   16
rjVV 226 5,60%   226
vT-12 30 0,74%   30
vvp 20 0,50%   20
2.mtb 44 1,09%   44
ukupno 4039 100,00% 1979 2060

Pregled planskog narastanja štabova, jedinica i ustanova TO opštine

U prvim danima mobilizacije prema planovima popune jedinica odazvalo se 1231 vojni obveznik ili 38 % od ukupnog broja mobilisanih-pozvanih. Dok je prosjek učešća u ratnim jedinicama TO opštine 5,89 mjeseci.

Mobilisano i raspoređeno u jedinice TO 4.039 pripadnika TO opštine  od 3215 planiranih.

  1. Prema strukturi popune ratnih jedinica TO

Oznaka ratna jedinica IMA sleduje oficira podoficira vojnika
T-8124/1 OpŠTO 18 24 22 1 1
T-8755/1-1 RjŠTO Prnjavor 4 10 5 1 4
T-8755/1-2 RjŠTO Šibovska 4 10 5 1 4
T-8755/1-3 RjŠTO Potočani 2 10 5 1 4
T-8755/1-4 RjŠTO Donji Vijačani 4 10 5 1 4
T-8124/2 zšč 73 56 3 6 47
T-8450 OdTO 319 343 18 28 297
T-8450 OdTO 540 343 18 28 297
T-8639 pdv 29 35 2 4 29
T-8755/3-1 sp četa TO mjesne zajednice Prnjavor 137 96 3 5 88
T-8755/3-2 sp četa TO mjesne zajednice Štrpci 212 96 3 5 88
T-8755/3-3 sp četa TO mjesne zajednice Velika Ilova 201 96 3 5 88
T-8755/3-4 sp četa TO mjesne zajednice Potočani 134 96 3 5 88
T-8755/3-5 sp četa TO mjesne zajednice Donji Vijačani 161 96 3 5 88
T-8755/3-6 sp četa TO mjesne zajednice Smrtići 103 96 3 5 88
T-8755/4-1 ss vod TO mjesne zajednice Kremna 35 23 1 2 20
T-8755/4-10 ss vod TO mjesne zajednice Gornja Mravica 50 23 1 2 20
T-8755/4-11 ss vod TO mjesne zajednice Drenova 46 23 1 2 20
T-8755/4-12 ss vod TO mjesne zajednice Gornji Vijačani 83 23 1 2 20
T-8755/4-13 ss vod TO mjesne zajednice Kulaši 76 23 1 2 20
T-8755/4-15 ssvod TO mjesne zajednice Kokori 14 23 1 2 20
T-8755/4-16 ssvod TO mjesne zajednice Čorle 21 23 1 2 20
T-8755/4-17 ssvod TO mjesne zajednice Galjipovci 24 23 1 2 20
T-8755/4-18 ssvod TO mjesne zajednice Vršani 34 23 1 2 20
T-8755/4-19 ssvod TO mjesne zajednice Donja Mravica 27 23 1 2 20
T-8755/4-2 ss vod TO mjesne zajednice Šibovska 76 23 1 2 20
T-8755/4-20 ssvod TO mjesne zajednice Okolica 25 23 1 2 20
T-8755/4-3 ss vod TO mjesne zajednice Smrtići 24 23 1 2 20
T-8755/4-4 ss vod TO mjesne zajednice Palačkovci 73 23 1 2 20
T-8755/4-5 ss vod TO mjesne zajednice Pečeneg Ilova 51 23 1 2 20
T-8755/4-6 vod TO mjesne zajednice Hrvaćani 42 23 1 2 20
T-8755/4-7 vod TO mjesne zajednice Lišnja 45 23 1 2 20
T-8755/4-8 vod TO mjesne zajednice Naseobina Lišnja 51 23 1 2 20
T-8755/4-9 vod TO mjesne zajednice Donji Galjipovci 42 23 1 2 20
T-8755/4-21 ssvod TO mjesne zajednice Konjuhovci 25 23 3 2 20
T-9299 PbTO 46 51 3 5 370
T-8460 2.OdTO 675 440 21 34 370
T-8265 3.OdTO 26 343 2 5 16
T-8124/10 hab122 47 23      
T-8124/8 lpav 75 23      
T-8124/6 mb120 13 23      
T-8124/9 pionv 16 23      
T-8124/7 pov 16 23      
T-8124/12 rjVV 226 343      
T-8124/11 vT-12 30 23      
T-8124/5 vod vojne policije 20 23      
T-8124/16 2.mtb/327.mtbr 44        
Ukupno   4039 3215 149 185 2371
  1. Pregled popune ratnih jedinica prema starosnoj strukturi sastava TO
RJ svega % 15-19 godina 20 do 29 godina 30 do 39 godina 40 do 49 godina 50 do 59 godina preko 60 godina
OpŠTO 18 3,31%   1 5 9 3  
rjšto 14 2,58%   2 4 6 2  
zšč 73 13,44% 4 34 28 7    
1.OdTO 319 58,75% 4 170 124 20 1  
Odred TO 540 99,45% 5 321 175 35 4  
pdv 29 5,34% 2 18 8 1    
rjtomz 948 174,59% 15 248 245 266 165 9
rjtomz 864 159,12% 6 277 225 218 119 19
PbTO 46 8,47% 1 14 18 10 3  
2.OdTO 675 124,31% 23 327 227 78 19 1
3.OdTO 26 4,79% 2 16 7 1    
hab122 47 8,66% 2 11 25 9    
lpav 75 13,81% 3 42 24 5 1  
mb120 13 2,39% 1 6 5     1
pionv 16 2,95%   4 10 2    
pov 16 2,95% 1 8 7      
rjVV 226 41,62% 34 135 43 9 4 1
vT-12 30 5,52% 2 18 9 1    
vvp 20 3,68% 4 10 6      
2.mtb 44 8,10% 3 12 21 7 1  
ukupno 4039 743,83% 112 1674 1216 684 322 31

Prosjek starosti u jedinicama TO opštine iznosio je 33,8 godina.

Pregled nacionalne strukture sastava TO opštine u mobilizaciji

 

Narodnost svega % vojnika podoficira oficira
Srbi 3785 105,87% 3198 462 125
Hrvati 39 1,09% 38   1
Muslimani 118 3,30% 107 5 6
Ukrainci 86 2,41% 74 7 5
Poljaci 1 0,03%   1  
Česi 1 0,03% 1    
Crnogorci 4 0,11% 3   1
Italijani 5 0,14% 4   1
ukupno 4039 112,98% 3425 475 139


Nacionalna struktura popune ratnih jedinca TO zadovoljavala je etnički sastav opštine

Izvještaj o mobilizaciji ratnih jedinica TO opštine dostavljen Okružnom štabu TO Banja Luka[3], prikazuje podatke sa stanjem:

  • odred TO opštine u sastavu 329.okbr broji 209 boraca,
  • opštinski štab TO sa zaštitnom četom sa 80 pripadnika
  • rejonska štaba TO 4 sa 40 pripadnika,
  • samostalnih pješadijskih četa u mjesnim zajednicama 7, gdje je raspoređeno 672 v/o,
  • samostalnih streljačkih vodova u mjesnim zajednicama 24 sa raspoređenim 552 v/o.
  1. Pregled podataka na starješinskim dužnostima u TO

Komandne dužnosti svega % vojnika podoficira oficiri
komandant TO 2 0,39%     2
zamjenik komandanta- NŠ 1 0,19%     1
pomoćnik komandanta 8 1,55%     8
komandant odreda-bataljona 8 1,55%     8
zamjenik komandanta bataljona 3 0,58%   1 2
pomoćnik komandanta bataljona 20 3,88% 3 3 14
komandir čete 23 4,46% 1 11 11
zamjenik komandira čete 18 3,49% 5 10 3
komandir voda 144 27,91% 48 72 24
zamjenik komandira voda 46 8,91% 32 12 2
referenti 24 4,65% 5 10 9
četne/baterijske starješine 15 2,91% 6 9 0
komandir samostalnog odjeljenja 11 2,13% 5 5 1
ukupno 323 100,00% 105 133 90

Personalni spisak sa 323 pripadnika TO na starješinskim dužnostima (nepotpuni spisak).

  1. Pregled mobilizacije ratnih jedinica JNA sa 244 boraca 5.korpusa JNA (banjalučkog):

    krajem 1991.

Ratna jedinica svega % sleduje oficira podoficira vojnika 1991 1992
PoB MTS s.Krčmarice 18 7,50% 31 0 3 28 17 1
PoB InMS s.Božići 14 5,83% 239 0 116 123 13 1
PoB s.Trapisti 2 3 1,25% 56 0 6 50 3  
pontb s.Topola 7 2,92% 2 0 2 0 4 2
inžp 3-24 Laktaši 99 41,25% 333 5 19 309 86 13
329.okbr 103 41,25% 30 0 0 30 52 47
Ukupno     244 100,00% 691 5 146 540 180 64
  1. Pregled mobilizacije-pozivanja ratnih jedinica JNA sa 1302 boraca 7.korpusa JNA (tuzlanskog):

Vojna pošta Ratna jedinica Ima % sleduje oficira podoficira vojnika 1991 1992
3164 Derventa 327.mtbr 1297 99,62% 935 26 31 878 389 911
6510 Derventa mtb Derventa 5 0,38% 131 0 9 122 5  
Ukupno 1302 100,00% 1066 26 40 1000 394 911

 

Brojno stanje po mobilizaciji jedinica prikupljeno je na osnovu spiskova Štaba TO o jedinicama TO opštine, uručenih poziva sekretarijata za NO  i izvoda iz Vob-8 nadležnog opštinskog organa-baze podataka o učešću u ratu sa preko 8300 lica. .

ZAKLJUČAK

Opštinski štab teritorijalne odbrane i Opštinski sekretarijat za narodnu odbranu sa uspjehom su izvršili pozivanje i raspored vojnih obveznika u ratne jedinice teritorijalne odbrane opštine i ratne jedinice JNA prema postojećim planovima popune-razreza, u skladu sa naređenjem za mobilizacije komande 5.korpusa JNA i Okružnog štaba teritorijalne odbrane Banja Luka.

Osnovni problem u izvršenju mobilizacije je bio odziv vojnih obveznika iz navedenih razloga-samovoljnog napuštanja jedinice.[2]

U prvim danima mobilizacije , prema pregledu, odziv je bio:

  • operativne jedinice TO opštine (štab, zčš,odred, pdv) mobilisano 342, a planirano 423
  • ratne jedinice teritorijalne odbrane mjesnih zajednica 903 
  • ratne jedinice 5. korpusa JNA mobilisano 244 lica, a planirano 691 
  • ratna jedinica „Vukovi sa Vučijaka“ u sastavu 329.okbr u decembru, sa 23 pripadnika
  • ostale ratne jedince iz ostataka 327.mtbr sa 1378[4] pripadnika
  • ratne jedinice 7. korpusa JNA pozvano 1302, a planirano po razrezu 1066 ili 122%, pozivani na četiri mjeseca tzv. vojne vježbe.

Do formiranja Vojske Republike Srpske, maja 1992. godine, mobilisano je ili raspoređeno u jedinice TO i JNA 4192 vojnih obveznika opštine, što čini 8% stanovnika po popisu iz 1991. godine. Poginulo 25 boraca: 7 iz 329.okbr-odTO,7 iz 327.mtbr, 6 TO Prnjavor i ostali iz jedinica JA na Zapadno-slavonskom ratištu.

Kraj rata, 31.12.1995. godine, opština je, u odnosu na 1991.godinu,  imala u evidenciji 11.987 vojnih obveznika[5]  ili 27% u odnosu na broj stanovnika, raspoređeno u VRS 4.382 lica 73%, u jedinice policije 218 lica 4%, dalje, u civilnu zaštitu 521 ili 9%, u službi OiO 7 ili 0,1%, na radnoj obavezi 850 ili 14%) ukupno raspoređenih 5.978 vojnih obveznika ili 50% od broja u evidenciji. Neraspoređenih (na raspolaganju, priv. nesposobni i bolesni, studenti, nepoznat boravak, u inostranstvu, u SRJ, ukupno 6.009 vojnih obveznika. Broj poginulih 361, broj ranjenih 1.214, ukupno izbačenih iz stroja 1.575 boraca, što iznosi 53% na broj raspoređenih u VRS; 3,4% u odnosu na broj stanovnika opštine.

[1] Broj 12/2-72 i str.pov. broj 12-452;

Komandant prnjavorske brigade u govoru na  prvom postrojavanju, 10.10.1992. godine, kaže: 18.9.1991. godine, naređenje komandanta 5.korupsa, danas 1.krajiškog korpusa o mobilizaciji, u to vrijeme mnogi su o naređenjima diskutovali, a mi u teritorijalnoj odbrani opštine Prnjavor, kako to dolikuje vojnicima, izvršavali, dileme nije bilo.Bila je to borba bez metka, granata, jednom riječi diferencijacija u teritorijalnoj odbrani opštine Prnjavor. Jedna smo od rijetkih opština, zahvaljujući svima nama koji smo uspjeli staviti svo naoružanje pod kontrolu i okrenuti ga protiv zajedničkog neprijatelja.

[2] Problem je bio da su se pojedini vojni obveznici prijavljivali u jedinicu, a potom samovoljno napuštali. Karakteristično je da je predsjednik Predsjedništva SRBiH, A.Izedbegović, u toku mobilizacije poziva sve muslimane da se ne odazivaju na mobilizacijski poziv i da neće biti krivično gonjeni, te da su im radna mjesta zagarantovana. Na mobilizacijskom zborištu odreda TO opštine „Ergela“ Vučijak, dolaze starješine JNA koji objašnjavaju ciljeve mobilizacije i odluke Predsjedništva SFRJ, radi smirivanja situacije i spremnosti odreda. Pokušalo se sa organizovanjem obuke u odredu i PDV, ali je bilo nemoguće zbog bježanja velikog broja pripadnika iz jedinica. Jedino je bilo uspješno bojevo gađanje iz pješadijskog naoružanja na strelištu u Donjim Vijačanima (zapažanja k-danta TO opštine).

[3] Od 25.12.1991. godine pod brojem 05/289-1

[4] U toku aprila i maja na platnom spisku i materijalnom obezbjeđenju jedinica Štaba TO opštine Prnjavor bilo je 5703 vojna obveznika (komanda i 1. i 3. četa Trstenci, vod Pjevalovac, vod mb82, TBG, objekat Ljubić,  (zapažanje k-danta TO opštine)

[5]  Prema pregledu stanja vojnih obveznika sekretarijata MO Banja luka koje je pokrivalo 13 opštine Bosanske Krajine (Banja Luka, Gradiška, Kneževo, Koz. Dubica, Kotor Varoš, Laktaši, Novi Grad, Prijedor, Prnjavor, Sanski Most, Srbac, S.Kostajnica, Čelinac). Sa 514.528 stanovnika, sa 132.414 vojnim obveznicima, raspoređeno 63.437 boraca u VRS, ili 79%, u jedinice policije 3.386 ili 4.2%. % u odnosu na broj raspoređenih, 3.386 ili 4.2%, u civilnu zaštitu 1964 ili 2,5%, u službi OiO 151 ili 0,2%, na radnoj obavezi 10.945 ili 14%) ukupno raspoređenih 79883 vojnih obveznika ili 60% od broja u evidenciji. Neraspoređenih (na raspolaganju, priv. nesposobni i bolesni, studenti, nepoznat boravak, u inostranstvu, u SRJ, ukupno 42860 vojnih obveznika Broj poginulih 3.944, broj ranjenih 10,233, ukupno izbačenih iz stroja 14.177 boraca, što iznosi 22,3% na broj raspoređenih u VRS; 2,75% u odnosu na broj stanovnika opština regije. Dok je 2.623 izbjeglo vojnu obavezu.

Namjera pisanja ovoga članka je sjećanje na one pripadnike-borce TO opštine koji su se odazvali na mobilizaciji i borili se u sastavu TO i kasnije u VRS, i koji zaslužuju više poštovanja zbog dijela  koje su ostavili, a to je Republika Srpska. Juče je bila 30-godišnjica 16.kmtbr, 2.kpbr, ali spomenuti i 43.mtbr, 122.lpbr, 1.map, naš 1.odred TO i dr, čiji pripadnici sa područja naše opštine su učestvovali na ratištu Zapadne Slavonije. I sam, sam  bio pripadnik te vojske, a radio sam u institucijama odbrane i boračkoj službi opštine.

Analiza je vršena na osnovu računarske aplikacije, prema strukturi tabela iz  perioda septembar-maj 1992. godine i odnosi se samo na teritorijalnu odbranu i JNA. Tabele nisu komentarisane. Zbog prostora nisam prikazao još podatke za mobilisane iz mjesnih zajednica i dr. Podaci za 1995. godini dati su samo radi odnosa mobilisanih i raspoređenih u 1991. godine i pregleda prema opštinama Krajine.

Nisu dati podaci za prnjavorsku brigadu VRS, koja je formirana u maju 1992. godine, u čiji sastav su ušli i pripadnici TO. Inače, prema raspoloživim podacima u prnjavorskoj brigadi bilo je raspoređeno 2.916 boraca, a kroz brigadu je prošlo još 1430 pripadnika 4. lpb-seoske straže, 547 boraca, pripadnika ratne jedinice „Vukova sa Vučijaka“, 542 borca ​​radničkog bataljona i 59 pripadnika počestog voda brigade. 229 je poginulo, 5 je umrlo tokom rata, a 16 se i danas vode kao nestali. Tomić Srđan, 18.9.2021. godine